Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 75

Devanagari script

अवश्यं ज्ञानवापी सा नाम्ना भवितुमर्हति । चित्रं चित्रगतापीह या तव ज्ञानदायिनी

Transliteration

avaśyaṃ jñānavāpī sā nāmnā bhavitumarhati | citraṃ citragatāpīha yā tava jñānadāyinī

Translation

یقیناً وہ ‘جْنان واپی’ کے نام کی مستحق ہے۔ یہ کیسا عجیب ہے—یہاں محض ایک کنواں ہو کر بھی وہ تمہیں گیان عطا کرنے والی ہے۔

Word by Word

• अवश्यम्: certainly
• अवश्यम्: Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अवश्यम् (अव्यय)
• Form: निश्चयार्थक-अव्यय (certainly/necessarily)

• ज्ञान-वापी: the well of knowledge
• ज्ञान-वापी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ज्ञान (प्रातिपदिक) + वापी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (ज्ञानस्य वापी)

• सा: she / that
• सा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• नाम्ना: by name
• नाम्ना: Karana (Means/करण)
• Type: Noun
• Root: नामन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन

• भवितुम्: to be / to become
• भवितुम्: Kriya (Infinitival complement/क्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: √भू (धातु); तुमुन्-प्रत्यय (infinitive)
• Form: तुमुनन्त (infinitive), कर्तुमर्थे (to be/become)

• अर्हति: is worthy / deserves
• अर्हति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √अर्ह् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• चित्रम्: wonderful / strange
• चित्रम्: Sambandha (Exclamation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: चित्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; भावे (as an exclamation: 'wonder!')

• चित्र-गता: having attained something wondrous
• चित्र-गता: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: चित्र (प्रातिपदिक) + गत (कृदन्त-प्रातिपदिक; √गम् (धातु) क्त-प्रत्यय)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष (चित्रं गता = having gone to/attained a wondrous state)

• अपि: even
• अपि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: समुच्चय/अपेक्षाबोधक-अव्यय (also/even)

• इह: here
• इह: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: इह (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (locative adverb: here/in this world)

• या: who
• या: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्धबोधक (relative pronoun)

• तव: your
• तव: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीय-पुरुष-सर्वनाम, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन

• ज्ञान-दायिनी: giver of knowledge
• ज्ञान-दायिनी: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: ज्ञान (प्रातिपदिक) + दायिनी (कृदन्त-प्रातिपदिक; √दा (धातु) णिनि-प्रत्यय)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (ज्ञानं ददाति इति)

Speaker

Kalāvatī’s attendants (marveling at the tīrtha)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Jñānavāpī

Type: kund

Visual Art Cues

Scene: A luminous well whose waters seem to glow with insight; Kalāvatī is shown receiving ‘knowledge’ as a subtle radiance rising from the water, while attendants watch in awe.

Characters & Entities

• Jñānavāpī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred places are not ordinary geography: a tīrtha can become a direct instrument of jñāna, transforming perception and life-direction.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Jñānavāpī in Kāśī (Vārāṇasī).

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite; the verse underscores the merit and marvel of Jñānavāpī as knowledge-giving, encouraging pilgrimage and darśana.