Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 73

Devanagari script

कलावति नमस्तुभ्यं कुरुनोपि समीहितम् । जनिं सफलयास्माकं नय नः प्रार्थ्य भूपतिम्

Transliteration

kalāvati namastubhyaṃ kurunopi samīhitam | janiṃ saphalayāsmākaṃ naya naḥ prārthya bhūpatim

Translation

اے کلاوتی! تمہیں نمسکار؛ ہماری آرزو بھی پوری کر دو۔ راجا سے عرض کر کے ہمیں (وہاں) لے چلو اور ہماری پیدائش کو سَفَل بنا دو۔

Word by Word

• कलावति: O Kalāvatī
• कलावति: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: कलावती (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन

• नमः: salutation
• नमः: Sambandha (Salutation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: नमस् (प्रातिपदिक)
• Form: नमः-प्रयोगे निपातवत् (indeclinable in salutation construction)

• तुभ्यम्: to you
• तुभ्यम्: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीय-पुरुष-सर्वनाम, चतुर्थी-विभक्ति (Dative), एकवचन

• कुरु: do
• कुरु: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √कृ (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), मध्यम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• नः: for us
• नः: Sampradana (Beneficiary/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथम-पुरुष-सर्वनाम, षष्ठी/द्वितीया-रूप (Genitive/Accusative enclitic), बहुवचन; अत्र कर्म/सम्प्रदानार्थे (for us)

• अपि: also / even
• अपि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: समुच्चय/अपेक्षाबोधक-अव्यय (also/even)

• समीहितम्: the desired (thing)
• समीहितम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सम्-ईहित (कृदन्त-प्रातिपदिक; √ईह् (धातु) क्त-प्रत्यय)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; क्तान्त (desired/aimed-at thing)

• जनिम्: birth / life
• जनिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: जनि (प्रातिपदिक; जन्म/उत्पत्ति-अर्थ)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• सफलय: make fruitful
• सफलय: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √फल् (धातु) णिच् (causative)
• Form: लोट्-लकार, मध्यम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद; णिजन्त (make fruitful)

• अस्माकम्: of us / our
• अस्माकम्: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथम-पुरुष-सर्वनाम, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), बहुवचन

• नय: lead
• नय: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √नी (धातु)
• Form: लोट्-लकार, मध्यम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• नः: us
• नः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथम-पुरुष-सर्वनाम, द्वितीया-विभक्ति (Accusative) बहुवचन (enclitic)

• प्रार्थ्य: having requested
• प्रार्थ्य: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: √अर्थ् (धातु) उपसर्ग-प्र; ल्यप्-प्रत्यय (gerund)
• Form: क्त्वान्त/ल्यपन्त-अव्यय (gerund), पूर्वक्रिया (having requested)

• भूपतिम्: the king
• भूपतिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: भू (प्रातिपदिक) + पति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (भूः पति:)

Speaker

Kalāvatī’s attendants (petitioning her)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Jñānavāpī

Type: kund

Visual Art Cues

Scene: Attendants bow to Kalāvatī, pleading: ‘Lead us there after requesting the king’; Kalāvatī appears as a composed, compassionate guide figure.

Characters & Entities

• Kalāvatī
• King (bhūpati)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A ‘fruitful birth’ is defined through access to sacred places and devotion, sought with humility and proper social permission.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Contextually, Jñānavāpī in Kāśī—the desire they wish to fulfill.

What ritualistic prescription is mentioned?

A practical prescription: obtain rightful permission (from the king) and undertake tīrtha-yātrā.