Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 65

Devanagari script

निजं प्राग्भव वृत्तांतं ज्ञानवापीप्रभावजम् । कलावत्युवाच । एतस्माज्जन्मनः पूर्वमहं ब्राह्मणकन्यका

Transliteration

nijaṃ prāgbhava vṛttāṃtaṃ jñānavāpīprabhāvajam | kalāvatyuvāca | etasmājjanmanaḥ pūrvamahaṃ brāhmaṇakanyakā

Translation

کلاوتی نے جِنانَوَاپی کے اثر سے پیدا ہونے والا اپنا پچھلے بھو کا حال بیان کیا: “اس جنم سے پہلے میں ایک برہمن کنیا تھی۔”

Word by Word

• निजम्: one’s own
• निजम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: निज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषण—‘वृत्तान्तम्’

• प्राग्-भव: of a previous existence
• प्राग्-भव: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: प्राक् (अव्यय/उपसर्गार्थ) + भव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषण—‘वृत्तान्तम्’ (former-life)

• वृत्तान्तम्: account, story
• वृत्तान्तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वृत्तान्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; कर्म

• ज्ञान-वापी-प्रभाव-जम्: born from the power of the knowledge-well
• ज्ञान-वापी-प्रभाव-जम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: ज्ञान (प्रातिपदिक) + वापी (प्रातिपदिक) + प्रभाव (प्रातिपदिक) + ज (कृदन्त/प्रातिपदिक; √जन् (धातु) ‘born from’)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषण—‘वृत्तान्तम्’

• कलावती: Kalāvatī
• कलावती: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कलावती (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; वक्ता (speaker)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √वच् (धातु)
• Form: लिट् (परफेक्ट), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• एतस्मात्: from this
• एतस्मात्: Apadana (Ablative/अपादान)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th), एकवचन; अपादान (from)

• जनमनः: of (this) birth
• जनमनः: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: जन्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन; सम्बन्ध (of birth)

• पूर्वम्: before
• पूर्वम्: Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: पूर्व (प्रातिपदिक)
• Form: काल-वाचक अव्यय (adverb: before)

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा (1st), एकवचन; कर्ता

• ब्राह्मण-कन्यका: a Brahmin girl
• ब्राह्मण-कन्यका: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ब्राह्मण (प्रातिपदिक) + कन्यका (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्तृ-समानााधिकरण (predicate nominative)

Speaker

Kalāvatī

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Jñānavāpī

Type: kund

Skanda Dialogue

Listener: Śaunaka and sages (typical frame)

Visual Art Cues

Scene: Kalāvatī begins her confession: she states she was formerly a Brahmin maiden; attendants listen closely as the sacred image/well’s influence lingers in the atmosphere.

Characters & Entities

• Kalāvatī
• Jñānavāpī
• Kāśī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Kāśī’s Jñānavāpī reveals the continuity of karma and identity across births, guiding the soul toward dharma and liberation.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Jñānavāpī in Kāśī (Vārāṇasī).

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit prescription in this verse; it introduces a dharmic testimony prompted by tīrtha-prabhāva (the site’s power).