Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 28

महासुखं यदुद्दिष्टं समाधौ विस्मृतात्मनाम् । श्रीमत्यां मणिकर्ण्यां तत्सहजेनैव जायते

mahāsukhaṃ yaduddiṣṭaṃ samādhau vismṛtātmanām | śrīmatyāṃ maṇikarṇyāṃ tatsahajenaiva jāyate

جو ‘مہاسُکھ’ اُن کے لیے کہا گیا ہے جو سمادھی میں خودی کو بھول جاتے ہیں، وہی مہاسرور شریمتِی مانیکرنیکا میں فطری طور پر خود بخود اُبھرتا ہے۔

महासुखम्great bliss
महासुखम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमहा (प्रातिपदिक) + सुख (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासः—कर्मधारय
यत्which
यत्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सम्बन्धबोधक-यत् (relative)
उद्दिष्टम्is declared
उद्दिष्टम्:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootउद्-√दिश् (धातु)
Formकृदन्त—क्त; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; कर्मणि (‘is declared’)
समाधौin samādhi
समाधौ:
Adhikarana (Locus/अधिकरण)
TypeNoun
Rootसमाधि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
विस्मृतात्मनाम्of those who have forgotten themselves
विस्मृतात्मनाम्:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootविस्मृत (कृदन्त-प्रातिपदिक) + आत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुष (‘of those whose self is forgotten’)
श्रीमत्याम्in the auspicious/illustrious (place)
श्रीमत्याम्:
Adhikarana (Locus/अधिकरण)
TypeAdjective
Rootश्रीमती (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; विशेषण (qualifying Maṇikarṇī)
मणिकर्ण्याम्in Maṇikarṇī
मणिकर्ण्याम्:
Adhikarana (Locus/अधिकरण)
TypeNoun
Rootमणिकर्णी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
तत्that
तत्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; निर्देशक (demonstrative)
सहजेनby the innate (means), naturally
सहजेन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootसहज (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; साधन/हेतु-भावे (‘by/through what is innate’)
एवindeed
एव:
Sambandha (Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण-अव्यय (particle of emphasis)
जायतेarises
जायते:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Root√जन् (धातु)
Formलट्, आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

Skanda (deduced; Kāśīkhaṇḍa dialogue context)

Tirtha: Maṇikarṇikā

Type: ghat

Scene: A meditative pilgrim at Maṇikarṇikā enters effortless absorption; the ghat, river light, and subtle Śiva presence create a field where samādhi arises naturally.

M
Maṇikarṇikā
S
Samādhi

FAQs

Kāśī’s Maṇikarṇikā is portrayed as so spiritually potent that the highest contemplative bliss manifests effortlessly there.

Śrī Maṇikarṇikā (Maṇikarṇikā tīrtha/ghāṭa in Kāśī).

No explicit ritual is prescribed; the emphasis is on the innate spiritual efficacy (sahaja-phala) of the place.