Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 21

Devanagari script

यथोक्तमाचरेदेको निष्ठा पाशुपतंव्रतम् । निरंतरं स्मरेदेको हृद्येनां मणिकर्णिकाम्

Transliteration

yathoktamācaredeko niṣṭhā pāśupataṃvratam | niraṃtaraṃ smaredeko hṛdyenāṃ maṇikarṇikām

Translation

جیسا کہ فرمایا گیا ہے، کوئی ایک شخص ثابت قدمی کے ساتھ مقررہ پاشوپت ورت کو بجا لائے؛ اور کوئی دوسرا اپنے دل میں منیکرنیکا کو مسلسل یاد کرتا رہے۔

Word by Word

• यथोक्तम्: as stated
• यथोक्तम्: Kriya-visheshana (Adverbial modifier/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय) + उक्त (कृदन्त; √वच् धातु)
• Form: अव्ययीभाव-समास; अव्यय (adverbial) — ‘यथा’ + ‘उक्तम्’ = ‘as stated’

• आचरेत्: should practice
• आचरेत्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √चर् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative/imperative sense), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (singular), परस्मैपद

• एकः: one (person)
• एकः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन; कर्तृवाचक (one person)

• निष्ठाम्: steadfastness; firm observance
• निष्ठाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: निष्ठा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd case), एकवचन

• पाशुपतम्: Pāśupata (of Paśupati/Śiva)
• पाशुपतम्: Visheshana (Adjectival modifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पाशुपत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (qualifying ‘व्रतम्’)

• व्रतम्: vow; observance
• व्रतम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: व्रत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• निरन्तरम्: continuously
• निरन्तरम्: Kriya-visheshana (Adverbial modifier/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: निरन्तर (प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (adverb)

• स्मरेत्: should remember
• स्मरेत्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √स्मृ (धातु)
• Form: विधिलिङ्, प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• एकः: one (person)
• एकः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तृवाचक

• हृदि: in the heart
• हृदि: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: हृद् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th case), एकवचन

• एनाम्: this (her/this one)
• एनाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम (pronoun)

• मणिकर्णिकाम्: Maṇikarṇikā (sacred place)
• मणिकर्णिकाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मणिकर्णिका (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेष्य (appositional to ‘एनाम्’)

Speaker

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda → Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Maṇikarṇikā

Type: ghat

Visual Art Cues

Scene: A contrast tableau: on one side an ascetic observing Pāśupata-vrata with ash, matted hair, and austerity; on the other a devotee with closed eyes holding Maṇikarṇikā in the heart, while the ghāṭ and Gaṅgā shimmer behind as a sacred presence.

Characters & Entities

• Pāśupata-vrata
• Maṇikarṇikā
• Smaraṇa (remembrance)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Both disciplined Śaiva observance and heartfelt remembrance are honored; inner devotion to the liberating tīrtha is emphasized.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Maṇikarṇikā in Kāśī.

What ritualistic prescription is mentioned?

The Pāśupata-vrata (a Śaiva vow) is referenced; additionally, continuous remembrance (smaraṇa) of Maṇikarṇikā is presented as a spiritual practice.