Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 1

Devanagari script

स्कंद उवाच । पुनर्ददर्श तन्वंगी चित्रपट्यां घटोद्भव । स्वर्गद्वारात्पुरोभागे श्रीमतीं मणिकर्णिकाम्

Transliteration

skaṃda uvāca | punardadarśa tanvaṃgī citrapaṭyāṃ ghaṭodbhava | svargadvārātpurobhāge śrīmatīṃ maṇikarṇikām

Translation

سکند نے کہا: پھر اس نازک اندام مقدّس دھام نے چترپاٹی میں گھٹ سے اُدبھَو اگستیہ کو دوبارہ دیکھا؛ اور سوَرگ دوار کے سامنے اس نے جلال والی شری متی منیکرنیکا کے درشن کیے۔

Word by Word

• स्कन्दः: Skanda
• स्कन्दः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: स्कन्द (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन

• पुनः: again
• पुनः: Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)

• ददर्श: saw
• ददर्श: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन

• तन्वङ्गी: slender-limbed (lady)
• तन्वङ्गी: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तनु (प्रातिपदिक) + अङ्गी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; बहुव्रीहिः—‘तन्वङ्गानि यस्याः सा’ (she who has slender limbs)

• चित्रपट्याम्: on the painted cloth/canvas
• चित्रपट्याम्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: चित्रपटि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन

• घटोद्भव: O Pot-born (Agastya)
• घटोद्भव: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: घट (प्रातिपदिक) + उद्भव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः—‘घटात् उद्भवः’ (born from a pot)

• स्वर्गद्वारात्: from the gate of heaven
• स्वर्गद्वारात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: स्वर्ग (प्रातिपदिक) + द्वार (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (5th/Ablative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः—‘स्वर्गस्य द्वारम्’ (gate of heaven)

• पुरोभागे: in the front part/ahead
• पुरोभागे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पुरोभाग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन

• श्रीमतीम्: auspicious, glorious
• श्रीमतीम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: श्रीमती (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन

• मणिकर्णिकाम्: Maṇikarṇikā (sacred place/ghāṭ)
• मणिकर्णिकाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मणिकर्णिका (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन

Speaker

Skanda (explicit)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Śrī Maṇikarṇikā

Type: ghat

Visual Art Cues

Scene: A pilgrimage tableau in Kāśī: Svargadvāra in the foreground, the luminous Maṇikarṇikā tīrtha beside the Gaṅgā, and the sage Agastya (ghaṭodbhava) encountered at Citrāpaṭī; the city appears as a slender-limbed divine presence moving through sacred lanes.

Characters & Entities

• Skanda
• Agastya (Ghaṭodbhava)
• Citrāpaṭī
• Svargadvāra
• Maṇikarṇikā

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The narrative turns toward Maṇikarṇikā, signaling a supreme mokṣa-centered tīrtha within Kāśī’s sacred map.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Maṇikarṇikā, situated near Svargadvāra in Kāśī.

What ritualistic prescription is mentioned?

None in this verse; it introduces the setting and the tīrtha for subsequent glorification.