Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 70

Devanagari script

सा प्रत्यहं ज्ञानवाप्यां स्नायं स्नायं शिवालये । संमार्जनादि कर्माणि कुरुतेऽनन्यमानसा

Transliteration

sā pratyahaṃ jñānavāpyāṃ snāyaṃ snāyaṃ śivālaye | saṃmārjanādi karmāṇi kurute'nanyamānasā

Translation

وہ ہر روز جِنان واپی میں بار بار اشنان کرتی ہے، اور شِو کے مندر میں جھاڑو دینے وغیرہ کی خدمتیں یکسو دل سے انجام دیتی ہے۔

Word by Word

• सा: she
• सा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• प्रत्यहम्: every day
• प्रत्यहम्: Adverbial (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: प्रति + अहन् (अव्ययीभाव-समास)
• Form: कालवाचक अव्यय; समासः अव्ययीभाव (प्रति अहः)

• ज्ञान: knowledge
• ज्ञान: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: ज्ञान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-तत्पुरुषार्थे प्रातिपदिक (समासाङ्ग)

• वाप्याम्: in the ‘knowledge-well’ (sacred tank)
• वाप्याम्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: वापी (प्रातिपदिक) [ज्ञान-वाप्याम्]
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुष (ज्ञानस्य वापी)

• स्नायम्: bathing (repeatedly)
• स्नायम्: Adverbial (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: स्नाय (कृदन्त; √स्ना (धातु) + यत्/ल्यप्-प्रायः अव्ययीभाववत्)
• Form: क्रियाविशेषणरूपेण अव्ययप्राय प्रयोगः; पुनरुक्ति (स्नायं स्नायं) = ‘again and again bathing’

• स्नायम्: again and again
• स्नायम्: Adverbial (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: स्नाय (कृदन्त/अव्ययप्राय)
• Form: पुनरुक्त-अव्यय; तीव्रता/आवृत्तिवाचक

• शिवालये: in the temple of Śiva
• शिवालये: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: शिवालय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुष (शिवस्य आलयः)

• संमार्जन: sweeping/cleaning
• संमार्जन: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: संमार्जन (प्रातिपदिक; √मृज् (धातु) + ल्युट्)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, समासाङ्ग (आदि-समासपूर्वपद)

• आदि: and so on
• आदि: Qualifier (विशेषणार्थ)
• Type: Indeclinable
• Root: आदि (अव्यय/प्रातिपदिक)
• Form: समुच्चयार्थक/प्रकारवाचक अव्यय ‘etc.’ (समासाङ्ग)

• कर्माणि: tasks/ritual acts
• कर्माणि: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कर्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), बहुवचन

• कुरुते: does/performs
• कुरुते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √कृ (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

• अनन्य: undistracted/exclusive
• अनन्य: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अनन्य (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; ‘not other, exclusive’ (समासाङ्ग)

• मानसा: with an unwavering mind
• मानसा: Karana (Instrument/करण)
• Type: Adjective
• Root: मानस (प्रातिपदिक) [अनन्य-मानसा]
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; समासः कर्मधारय (अनन्यं मानसं यस्याः)

Speaker

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda → Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Jñānavāpī

Type: kund

Skanda Dialogue

Listener: Sages (frame) / ‘muni’ within the episode

Visual Art Cues

Scene: At dawn in Kāśī, the maiden repeatedly bathes at Jñānavāpī; then she enters a Śiva temple and performs sweeping and cleaning with absorbed devotion.

Characters & Entities

• Jñāna-vāpī (Kāśī)
• Śiva
• Kāśī (Vārāṇasī)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Single-minded devotion is shown through simple daily disciplines—sacred bathing and humble temple service—presented as powerful dharma in Kāśī.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Jñāna-vāpī in Kāśī (Vārāṇasī), along with the Śivālaya (Śiva-temple) context.

What ritualistic prescription is mentioned?

Daily snāna (bathing) at Jñāna-vāpī and sevā in Śiva’s temple, including saṃmārjana (sweeping/cleaning) and related duties.