Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 52

Devanagari script

ईशानो जटिलो रुद्रस्तत्प्राश्य परमोदकम् । अवाप्तवान्परं ज्ञानं येन निर्वृतिमाप्तवान्

Transliteration

īśāno jaṭilo rudrastatprāśya paramodakam | avāptavānparaṃ jñānaṃ yena nirvṛtimāptavān

Translation

جٹادھاری رُدر، ایشان نے وہ اعلیٰ ترین آب نوش کیا اور اعلیٰ ترین گیان پایا، جس کے ذریعے اس نے کامل سکون حاصل کیا۔

Word by Word

• ईशानः: Īśāna (Śiva)
• ईशानः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ईशान (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• जटिलः: matted-haired
• जटिलः: Karta (Subject-qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: जटिल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण

• रुद्रः: Rudra
• रुद्रः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: रुद्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• तत्: that
• तत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; अन्वादेश (‘that’, i.e., that water)

• प्राश्य: having drunk
• प्राश्य: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Indeclinable
• Root: प्र + अश् (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (gerund) ‘having drunk/tasted’

• परम-उदकम्: the supreme water
• परम-उदकम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: परम-उदक (प्रातिपदिक; घटकाः: परम + उदक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्मधारयः (परमम् उदकम्)

• अवाप्तवान्: obtained
• अवाप्तवान्: Karta (Agent/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: अव + आप् (धातु) + क्तवत् (कृदन्त)
• Form: क्तवत्-प्रत्ययान्त कृदन्त (past active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्रियार्थे ‘obtained’

• परम्: supreme
• परम्: Karma (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण

• ज्ञानम्: knowledge
• ज्ञानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: ज्ञान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• येन: by which
• येन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; सम्बन्ध/हेतु (‘by which/whereby’)

• निर्वृतिम्: bliss, cessation, peace
• निर्वृतिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: निर्वृति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• आप्तवान्: attained
• आप्तवान्: Karta (Agent/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: आप् (धातु) + क्तवत् (कृदन्त)
• Form: क्तवत्-प्रत्ययान्त कृदन्त (past active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्रियार्थे ‘attained’

Speaker

Skanda (narration; deduced from context)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Jñānoda (paramodaka)

Type: kund

Skanda Dialogue

Listener: null

Visual Art Cues

Scene: Īśāna-Rudra with matted locks drinks luminous water from cupped hands; a calm radiance spreads, and his face reflects profound peace, with the sacred well nearby.

Characters & Entities

• Īśāna
• Rudra
• Paramodaka
• Jñāna
• Nirvṛti

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The tīrtha is depicted as knowledge in liquid form—its grace culminates in inner peace and liberation-oriented realization.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The ‘paramodaka’ associated with Jñānoda/Śivartārtha tīrtha in Kāśī.

What ritualistic prescription is mentioned?

Prāśana/pāna—drinking the sacred water (as a devotional act).