Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 58

Devanagari script

सर्वत्र ते प्रवेशोस्ति त्यक्त्वा वाराणसीं पुरीम् । नियोज्यतामिति शिवोप्यंतर्धानं गतस्ततः

Transliteration

sarvatra te praveśosti tyaktvā vārāṇasīṃ purīm | niyojyatāmiti śivopyaṃtardhānaṃ gatastataḥ

Translation

‘وارانسی کی نگری کے سوا ہر جگہ تمہارا داخلہ ہے؛ اسی کے مطابق تمہیں مقرر کیا جاتا ہے۔’ یہ کہہ کر شیو جی پھر نگاہوں سے اوجھل ہو گئے۔

Word by Word

• सर्वत्र: everywhere
• सर्वत्र: None
• Type: Indeclinable
• Root: सर्वत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक-अव्यय (adverb of place)

• ते: your
• ते: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन; सर्वनाम

• प्रवेशः: entry, access
• प्रवेशः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: प्रवेश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• अस्ति: is
• अस्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपदम्

• त्यक्त्वा: having abandoned
• त्यक्त्वा: Purvakala (Prior action)
• Type: Verb
• Root: त्यज् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (Gerund), पूर्वक्रिया

• वाराणसीम्: Vārāṇasī
• वाराणसीम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वाराणसी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• पुरीम्: city
• पुरीम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पुरी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; वाराणसीम् इत्यस्य अप्पोजिशन

• नियोज्यताम्: let (it/you) be appointed/assigned
• नियोज्यताम्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: नि-युज् (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), कर्मणि-प्रयोगः (Passive), प्रथम-पुरुष, एकवचन; आदेशार्थे

• इति: thus
• इति: None
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय; उद्धरण-समाप्तिसूचकः (quotative)

• शिवः: Śiva
• शिवः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शिव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• अपि: also
• अपि: None
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपातः (also/even)

• अन्तर्धानम्: disappearance, invisibility
• अन्तर्धानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अन्तर्धान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; गत्यर्थक-क्रियायाः कर्म

• गतः: went, entered
• गतः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्तरि प्रयोगः

• ततः: then, from there
• ततः: None
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; तस्मात्-प्रभवः, अपादान/क्रमसूचक-अर्थे (thereupon/from there)

Speaker

Skanda (quoting Śiva, to Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Vārāṇasī / Kāśī

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Śaunaka and sages (frame assumed; not explicit)

Visual Art Cues

Scene: Śiva declares: 'Everywhere you may enter, except Vārāṇasī.' After issuing the directive, Śiva disappears (antaradhāna).

Characters & Entities

• Śiva
• Vārāṇasī
• Kāśī
• Brahmahatyā

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The verse asserts Kāśī’s incomparable sanctity: certain defilements are barred by Śiva’s decree.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Vārāṇasī (Kāśī) is explicitly glorified as a city beyond ordinary spiritual contamination.

What ritualistic prescription is mentioned?

No ritual is prescribed; it is a theological boundary-statement about the kṣetra.