Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 38

Devanagari script

स्रष्टा क्षणेन च महान्पुरुषो नीललोहितः । त्रिशूलपाणिर्भालाक्षो नागोडुपविभूषणः

Transliteration

sraṣṭā kṣaṇena ca mahānpuruṣo nīlalohitaḥ | triśūlapāṇirbhālākṣo nāgoḍupavibhūṣaṇaḥ

Translation

اور ایک ہی لمحے میں خالق کے سامنے نیل لوہت نامی ایک عظیم ہستی ظاہر ہوئی—ہاتھ میں ترشول، پیشانی پر آنکھ، اور سانپ و چاند سے آراستہ۔

Word by Word

• स्रष्टा: creator
• स्रष्टा: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सृज् (धातु)
• Form: कृदन्त-प्रातिपदिकम् (तृच्/तृ-प्रत्ययः: कर्तृवाचक), पुंलिङ्गम्, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचनम्

• क्षणेन: in a moment
• क्षणेन: Adhikarana (काल-निर्देश)/Karana
• Type: Noun
• Root: क्षण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गम्, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचनम्

• च: and
• च: Sambandha (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्ययम् (conjunction): 'and'

• महान्: great
• महान्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गम्, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचनम्; विशेषणम् (qualifies पुरुषः)

• पुरुषः: a person, being
• पुरुषः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पुरुष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गम्, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचनम्

• नीललोहितः: blue-and-red-hued
• नीललोहितः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: नील (प्रातिपदिक) + लोहित (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारयसमासः (नीलश्च लोहितश्च/नील-लोहितवर्णः), पुंलिङ्गम्, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचनम्; विशेषणम् (qualifies पुरुषः)

• त्रिशूलपाणिः: having a trident in hand
• त्रिशूलपाणिः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: त्रिशूल (प्रातिपदिक) + पाणि (प्रातिपदिक)
• Form: बहुव्रीहिसमासः (यस्य पाणौ त्रिशूलम्), पुंलिङ्गम्, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचनम्; विशेषणम्

• भालाक्षः: having an eye on the forehead
• भालाक्षः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: भाल (प्रातिपदिक) + अक्षि/अक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: बहुव्रीहिसमासः (यस्य भाले अक्षि/नेत्रम्), पुंलिङ्गम्, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचनम्; विशेषणम्

• नागोडुपविभूषणः: adorned with serpents and the moon
• नागोडुपविभूषणः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: नाग (प्रातिपदिक) + उडुप (प्रातिपदिक) + विभूषण (प्रातिपदिक)
• Form: बहुव्रीहिसमासः (यस्य विभूषणं नागाः उडुपाश्च), पुंलिङ्गम्, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचनम्; विशेषणम्

Speaker

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa typically Skanda → Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Avimukta-Kāśī

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣis/seekers

Visual Art Cues

Scene: A great blue-red (nīla-lohita) Śiva appears instantly: towering, radiant, holding a trident; a blazing third eye on the forehead; serpents as ornaments; the crescent moon set in matted hair.

Characters & Entities

• Śiva (Nīlalohita/Rudra)
• Trident (Triśūla)
• Third Eye
• Serpent (Nāga)
• Moon (Candra)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Śiva, the supreme protector and transformer, manifests with unmistakable signs of divine authority and mastery over time and death.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī is implied as the sacred theatre where Śiva’s forms and governance are revealed.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct prescription; the verse emphasizes darśana (vision) of Śiva’s form as spiritually elevating.