Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 28

Devanagari script

ससत्यानृतवृत्तिश्च प्रायः सत्यप्रियो मुने । वर्णेतरोप्यभूल्लोके सुवर्णकृतवर्णनः

Transliteration

sasatyānṛtavṛttiśca prāyaḥ satyapriyo mune | varṇetaropyabhūlloke suvarṇakṛtavarṇanaḥ

Translation

اے مُنی، وہ سچ اور جھوٹ کے بیچ چلتا رہا، مگر زیادہ تر سچ ہی کو پسند کرتا تھا۔ اگرچہ وہ معروف طبقوں سے باہر پیدا ہوا، پھر بھی دنیا میں وہ ‘سونا بنانے والا’—یعنی درخشاں نام و شہرت کا ساز—کہلا کر مشہور ہوا۔

Word by Word

• स: he
• स: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सर्वनाम

• सत्य-अनृत-वृत्तिः: conduct of truth and untruth (mixed conduct)
• सत्य-अनृत-वृत्तिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सत्य (प्रातिपदिक) + अनृत (प्रातिपदिक) + वृत्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; द्वन्द्व-समासः (सत्यं च अनृतं च) + वृत्तिः (आचरणम्)

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• प्रायः: generally, mostly
• प्रायः: Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: प्रायः (अव्यय)
• Form: अव्यय; आवृत्तिवाचक/प्रायशः (adverb)

• सत्यप्रियः: fond of truth
• सत्यप्रियः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सत्य (प्रातिपदिक) + प्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषणम्; तत्पुरुषः (सत्यं प्रियं यस्य)

• मुने: O sage
• मुने: Sambodhana (Vocative/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th), एकवचन

• वर्णेतरः: of another caste/other than (proper) varṇa
• वर्णेतरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: वर्ण (प्रातिपदिक) + इतर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषणम्; तत्पुरुषः (वर्णात् इतरः = of different caste/color)

• अपि: even/also
• अपि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: निपात (particle)

• अभूत्: became/was
• अभूत्: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• लोके: in the world
• लोके: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; अधिकरणम्

• सुवर्णकृतवर्णनः: whose description/praise was made in gold (i.e., highly praised)
• सुवर्णकृतवर्णनः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सुवर्ण (प्रातिपदिक) + कृत (कृ-धातु, क्त-प्रत्यय; कृदन्त) + वर्णन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषणम्; तत्पुरुषः (सुवर्णेन कृतं वर्णनं यस्य / सुवर्णकृतं वर्णनम्)

Speaker

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda speaking to Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī-kṣetra (general frame)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Muni addressed as ‘muने’

Visual Art Cues

Scene: A figure of ambiguous social status stands before townsfolk, one hand raised in oath-like gesture (truth), the other holding a small golden object or alchemical symbol (metaphor of ‘making gold’/making fame); faces around show admiration and suspicion.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even if one has flaws, a genuine love of truth elevates a person’s standing; character can outshine birth-status.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī (Vārāṇasī) forms the sacred setting of the Kāśī Khaṇḍa, though this verse itself focuses on ethical portraiture rather than a named tirtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the emphasis is on satya (truth) as a dharmic discipline.