Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 64
Devanagari script
ज्ञात्वा क्षेत्रस्य माहात्म्यं यो वसेत्कृतनिश्चयः । तं तारयति विश्वेशो जीवंतमथवा मृतम्
Transliteration
jñātvā kṣetrasya māhātmyaṃ yo vasetkṛtaniścayaḥ | taṃ tārayati viśveśo jīvaṃtamathavā mṛtam
Translation
جو اس مقدس کشتَر کی عظمت جان کر پختہ ارادے سے یہاں بسے، وِشوَیشور اسے پار لگا دیتا ہے—چاہے وہ زندہ ہو یا مر چکا ہو۔
Word by Word
ज्ञात्वाhaving known
ज्ञात्वा:
Kriya (Non-finite action/क्रिया)
TypeVerb
Root√ज्ञा (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund); पूर्वकालिक क्रिया (having known)
क्षेत्रस्यof the sacred place
क्षेत्रस्य:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootक्षेत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; षष्ठी विभक्ति; एकवचन (Neuter; Gen sg)
माहात्म्यम्greatness, glory
माहात्म्यम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootमाहात्म्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति; एकवचन (Neuter; Acc sg)
यःwho
यः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति; एकवचन (Masculine; Nom sg; relative pronoun)
वसेत्should dwell
वसेत्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√वस् (धातु)
Formविधिलिङ्; प्रथमपुरुष; एकवचन; परस्मैपद (Optative; 3rd sg)
कृतनिश्चयःfirmly resolved
कृतनिश्चयः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootकृत (कृदन्त; √कृ (धातु) + क्त) + निश्चय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति; एकवचन (Masculine; Nom sg); कर्मधारय (कृतः निश्चयः यस्य = one whose resolve is made/firm)
तम्him
तम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति; एकवचन (Masculine; Acc sg)
तारयतिsaves, delivers
तारयति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√तॄ (धातु) (णिच्)
Formलट्-लकार; प्रथमपुरुष; एकवचन; परस्मैपद; णिच्-प्रयोग (Present indicative; 3rd sg; causative: “causes to cross/saves”)
विश्वेशःViśveśa (Śiva)
विश्वेशः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootविश्वेश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति; एकवचन (Masculine; Nom sg)
जीवन्तम्living
जीवन्तम्:
Karma (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
TypeAdjective
Rootजीवत् (कृदन्त; √जीव् (धातु) + शतृ)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति; एकवचन (Masculine; Acc sg; present participle used adjectivally)
अथवाor
अथवा:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअथवा (अव्यय)
Formअव्यय; विकल्पार्थक-निपात (disjunctive: “or”)
मृतम्dead
मृतम्:
Karma (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
TypeAdjective
Rootमृत (कृदन्त; √मृ (धातु) + क्त)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति; एकवचन (Masculine; Acc sg; past participle used adjectivally)
Speaker
Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda → Agastya)
Characters & Entities
V
Viśveśa/ViśveśvaraK
Kāśī-kṣetraFAQs
Knowing Kāśī’s glory and living there with resolve brings Śiva’s saving grace—liberation is attributed to Viśveśvara.
Kāśī-kṣetra (Vārāṇasī), under Viśveśvara, presented as a mokṣa-bestowing sacred geography.
The prescription is devotional residence (vāsa) in Kāśī with firm niścaya (resolve), grounded in understanding the kṣetra’s māhātmya.