Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 96

Devanagari script

धूर्धूर्जटिजटासंस्था धन्या धीर्धारणावती । नंदा निर्वाणजननी नंदिनी नुन्नपातका

Transliteration

dhūrdhūrjaṭijaṭāsaṃsthā dhanyā dhīrdhāraṇāvatī | naṃdā nirvāṇajananī naṃdinī nunnapātakā

Translation

وہ مہاتپسوی شِو کی جٹاؤں میں بسی رہتی ہے؛ وہ مبارک، دانا، اور باطنی یکسوئی کی قوت سے آراستہ ہے۔ وہ نندا ہے—نروان کو جنم دینے والی ماں؛ وہ نندنی ہے، جو گناہوں کو دھکیل کر مٹا دیتی ہے۔

Word by Word

• धूः: Dhūḥ (a name/epithet)
• धूः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: धूः (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; (दुर्लभ-शब्दः; सम्भवतः ‘धूः’ = धूम/धूलि/ध्वजा इत्यादि-पर्यायः, स्तुत्यर्थे नाम)

• धूः: Dhūḥ (repeated epithet)
• धूः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: धूः (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; पुनरुक्त-नाम

• जटि-जटा-संस्था: abiding in the matted locks of the ascetic
• जटि-जटा-संस्था: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: जटिन् (प्रातिपदिक) + जटा (प्रातिपदिक) + संस्था (स्था धातु, क्त/टाप्; प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; तत्पुरुषः (जटिनः जटासु संस्थिता)

• धन्या: blessed, fortunate
• धन्या: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: धन्य (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• धीः: intelligence, insight
• धीः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: धी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• धारणावती: possessing concentration/retention
• धारणावती: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: धारणा (प्रातिपदिक) + वती (वत्-प्रत्यय; प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; तत्पुरुषः (धारणां वहति/अस्ति यस्याः)

• नन्दा: Nandā (the joyous one)
• नन्दा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नन्दा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• निर्वाण-जननी: mother of liberation (nirvāṇa)
• निर्वाण-जननी: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: निर्वाण (प्रातिपदिक) + जननी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; तत्पुरुषः (निर्वाणस्य जननी)

• नन्दिनी: Nandinī (delighting one)
• नन्दिनी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नन्दिनी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• नुन्न-पातका: she who drives away sins
• नुन्न-पातका: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: नुन्न (नुद् धातु, क्त-प्रत्यय; कृदन्त) + पातक (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; तत्पुरुषः (नुन्नानि पातकानि यस्याः / पातकं नुदति)

Speaker

Skanda (deduced for Kāśī-khaṇḍa context, commonly Skanda speaking to Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Gaṅgā (Śiva-jaṭā-sambandhinī) in Kāśī/Avimukta

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Śiva as the great ascetic with towering jaṭā, Gaṅgā emerging as a luminous stream from his locks; below, Kāśī ghāṭas with pilgrims; Gaṅgā as Nandā/Nandinī blessing devotees, a dark demon of sin fleeing; a subtle lotus of nirvāṇa opening above the water.

Characters & Entities

• Devī
• Śiva
• Nandā
• Nandinī
• Nirvāṇa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Union with the Śaiva divine and steady inner concentration culminate in liberation; the Goddess is praised as the source of nirvāṇa and the destroyer of sin.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse belongs to the Kāśī-khaṇḍa’s praise of the sacred realm where Śiva and Śakti are intimately present—Kāśī (Vārāṇasī).

What ritualistic prescription is mentioned?

Dhāraṇā (concentration) is highlighted as a yogic practice; no detailed external ritual is specified.