Home›Skanda Purana›Kashi Khanda›Purva Ardha›Adhyaya 29›Shloka 1
←Previous Verse
Next Verse→

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 1

Devanagari script

।अगस्त्य उवाच । विना स्नानेन गंगाया नृणां जन्मनिरथर्कम् । उपायांतरमस्त्यन्यद्येन स्नानफलं लभेत्

Transliteration

|agastya uvāca | vinā snānena gaṃgāyā nṛṇāṃ janmaniratharkam | upāyāṃtaramastyanyadyena snānaphalaṃ labhet

Translation

اگستیہ نے کہا: گنگا میں اشنان کے بغیر انسان کا جنم گویا بے ثمر ہے۔ کیا کوئی اور اُپائے ہے جس سے اس اشنان کا پھل حاصل ہو سکے؟

Word by Word
अगस्त्यःAgastya
अगस्त्यः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअगस्त्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; Nominative singular
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; parasmaipada
विनाwithout
विना:
Relation marker (वियोग)
TypeIndeclinable
Rootविना (अव्यय)
Formअव्यय; उपसर्गसदृश-निपात (preposition ‘without’), सह तृतीया
स्नानेनby bathing
स्नानेन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootस्नान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; Instrumental singular
गङ्गायाःof the Gaṅgā
गङ्गायाः:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootगङ्गा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; Genitive singular
नृणाम्of men/people
नृणाम्:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootनृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन; Genitive plural
जन्मbirth/life
जन्म:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootजन्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; Nominative singular (as compound member)
निरर्थकम्meaningless/futile
निरर्थकम्:
Karta (Predicate adjective/कर्तृसमाना)
TypeAdjective
Rootनिरर्थक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; predicate adjective agreeing with जन्म; Nominative singular
उपायान्तरम्another means
उपायान्तरम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootउपाय (प्रातिपदिक) + अन्तर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (उपायस्य अन्तरम् = another means); Nominative singular
अस्तिthere is
अस्ति:
Kriya (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; parasmaipada
अन्यत्other
अन्यत्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; here predicate/attributive to उपायान्तरम्; Nominative singular
येनby which
येन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; relative pronoun; Instrumental singular
स्नानफलम्the fruit/result of bathing
स्नानफलम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootस्नान (प्रातिपदिक) + फल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (स्नानस्य फलम्); Accusative singular
लभेत्may obtain
लभेत्:
Kriya (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootलभ् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; ātmanepada; ‘may obtain’
Speaker

Agastya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Gaṅgā (in Kāśī discourse)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: The responding authority in the narrative (likely a sage/narrator within Kāśī-khaṇḍa context)

Visual Art Cues

Scene: Sage Agastya, seated in a forest āśrama, asks with folded hands about an alternative means to obtain Gaṅgā-snānā fruit; in the background, a symbolic vision of Gaṅgā appears, linking inquiry to sacred geography.

Characters & Entities
A
Agastya
G
Gaṅgā

FAQs

It frames Gaṅgā-bathing as a pinnacle practice while compassionately asking for accessible alternatives for seekers.

The Gaṅgā as the paradigmatic tīrtha whose bath is considered supremely fruitful.

Gaṅgā-snānā (bathing in the Gaṅgā) is referenced, and an inquiry is raised about substitute practices yielding the same fruit.

←Previous Verse
Next Verse→