Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 69

Devanagari script

आब्रह्मस्तंबपर्यंतं यत्किंचिज्जंतुसंज्ञितम् । चतुर्षु भूतग्रामेषु काश्यां तन्मुक्तिमाप्स्यतु

Transliteration

ābrahmastaṃbaparyaṃtaṃ yatkiṃcijjaṃtusaṃjñitam | caturṣu bhūtagrāmeṣu kāśyāṃ tanmuktimāpsyatu

Translation

برہما سے لے کر گھاس کے تنکے تک—جو کچھ بھی ‘جیو’ کہلاتا ہے، چاروں اقسامِ مخلوقات میں—وہ کاشی میں موکش (نجات) پائے گا۔

Word by Word

• आ: up to
• आ: Avadhi (Limit)
• Type: Indeclinable
• Root: आ (अव्यय/उपसर्ग)
• Form: अव्ययम्; अवधिपर्यन्तार्थक (up to; limit-marker)

• ब्रह्म: Brahmā / Brahman
• ब्रह्म: Avadhi (Limit term)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गम् (neuter), प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd case), एकवचनम् (singular) (in compound)

• स्तम्ब: pillar, clump (of grass)
• स्तम्ब: Avadhi (Limit term)
• Type: Noun
• Root: स्तम्ब (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गम् (masculine), प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd case), एकवचनम् (singular) (in compound)

• पर्यन्तम्: up to, until
• पर्यन्तम्: Avadhi (Limit)
• Type: Indeclinable
• Root: पर्यन्त (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाव-प्राय प्रयोगः; द्वितीया-एकवचनान्तं (used adverbially: up to the limit)

• यत्: whatever
• यत्: Visheshya (Relative/यद्-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गम् (neuter), प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd case), एकवचनम् (singular)

• किंचित्: anything, whatever
• किंचित्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गम् (neuter), प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd case), एकवचनम् (singular); अनिश्चितार्थक (indefinite)

• जन्तु: living being
• जन्तु: Visheshya (in compound)
• Type: Noun
• Root: जन्तु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गम् (masculine), प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd case), एकवचनम् (singular) (in compound)

• संज्ञितम्: designated/called
• संज्ञितम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: संज्ञित (कृदन्त-प्रातिपदिक; √ज्ञा (धातु) + क्त, with सम्)
• Form: नपुंसकलिङ्गम् (neuter), प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd case), एकवचनम् (singular); विशेषणम्

• चतुर्षु: in the four
• चतुर्षु: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: चतुर् (प्रातिपदिक)
• Form: त्रिलिङ्गम् (all genders), सप्तमी (7th case/locative), बहुवचनम् (plural); संख्यावाचक-विशेषणम्

• भूतग्रामेषु: in the groups of beings
• भूतग्रामेषु: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: भूत + ग्राम (प्रातिपदिकानि)
• Form: पुंलिङ्गम् (masculine), सप्तमी (7th case/locative), बहुवचनम् (plural); षष्ठी-तत्पुरुषः: भूतानां ग्रामेषु (in the groups of beings/elements)

• काश्याम्: in Kāśī
• काश्याम्: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: काशी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गम् (feminine), सप्तमी (7th case/locative), एकवचनम् (singular)

• तत्: that (being)
• तत्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गम् (neuter), प्रथमा (1st case), एकवचनम् (singular)

• मुक्तिम्: liberation
• मुक्तिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मुक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गम् (feminine), द्वितीया (2nd case), एकवचनम् (singular)

• आप्स्यतु: will attain
• आप्स्यतु: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आप् (धातु)
• Form: लृट् (Simple future), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः (3rd person), एकवचनम् (singular)

Speaker

Viṣṇu (continuation of the boon-request context)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī (Avimukta-kṣetra)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Kāśīkhaṇḍa audience (sages)

Visual Art Cues

Scene: A cosmic tableau: beings of every scale—Brahmā, devas, humans, animals, insects, and grass—stand within the luminous boundary of Kāśī, all touched by a single liberating radiance.

Characters & Entities

• Kāśī
• Brahmā
• all beings (jantu)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Kāśī embodies radical divine compassion—liberation is extended to all categories of beings within its sacred sphere.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī as a whole, proclaimed as a place where beings attain mukti.

What ritualistic prescription is mentioned?

No specific ritual is stated; the verse declares the fruit (phala) of Kāśī—liberation.