Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 75

Devanagari script

विघ्रैरालोड्यमानोपि योऽविमुक्तं न मुंचति । नैःश्रेयसी श्रियं प्राप्य दुःखांतं सोधिगच्छति

Transliteration

vighrairāloḍyamānopi yo'vimuktaṃ na muṃcati | naiḥśreyasī śriyaṃ prāpya duḥkhāṃtaṃ sodhigacchati

Translation

اگرچہ رکاوٹیں اسے جھنجھوڑ دیں، پھر بھی جو اوِمُکت کو نہیں چھوڑتا، وہ اعلیٰ ترین مبارک دولت پا کر دکھوں کے خاتمے تک پہنچ جاتا ہے۔

Word by Word

• विघ्रैः: by obstacles/dangers
• विघ्रैः: Karaṇa (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: विघ्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन

• आलोड्यमानः: being tossed about
• आलोड्यमानः: Karta (Appositional to yaḥ/कर्ता-समानाधिकरण)
• Type: Verb
• Root: आ-√लुड्/लोड् (धातु)
• Form: वर्तमानकाले कर्मणि शानच्-प्रत्ययान्त कृदन्त (Present passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; अर्थ: being shaken/tossed

• अपि: even
• अपि: Sambandha-bodhaka (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय, अप्यर्थ (even/also)

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सम्बन्धक सर्वनाम (relative pronoun)

• अविमुक्तम्: Avimukta (Kāśī)
• अविमुक्तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अविमुक्त (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; स्थानवाचक (Avimukta = Kāśī)

• न: not
• न: Pratiṣedha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-निपात

• मुंचति: abandons/lets go
• मुंचति: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √मुच् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• नैःश्रेयसीम्: supremely beneficial
• नैःश्रेयसीम्: Viśeṣaṇa (Qualifier of śriyam/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: निःश्रेयस (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (leading to highest good)

• श्रियम्: fortune/prosperity
• श्रियम्: Karma (Object of prāpya/कर्म)
• Type: Noun
• Root: श्री (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• प्राप्य: having attained
• प्राप्य: Kriya-visheṣaṇa (Adverbial modifier/क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: प्र-√आप्/प्राप् (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्ययकृदन्त (Gerund/Absolutive), धातु: प्र-आप्; अर्थ: having obtained

• दुःखान्तम्: end of suffering
• दुःखान्तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: दुःख (प्रातिपदिक) + अन्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष (दुःखस्य अन्तः)

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• अधिगच्छति: reaches/attains
• अधिगच्छति: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अधि-√गम् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

Speaker

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda speaking to Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Avimukta

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: null

Visual Art Cues

Scene: A pilgrim battered by storms/crowds/temptations (vighna) yet holding a small Viśveśvara emblem and walking toward the ghāṭas; the path ends in radiant calm symbolizing duḥkhānta.

Characters & Entities

• Avimukta
• Vighna
• Naiḥśreyasa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Steadfast attachment to the liberating kṣetra (Avimukta) overcomes impediments and culminates in freedom from sorrow.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Avimukta in Kāśī, upheld as the sure refuge even amid vighnas (obstacles).

What ritualistic prescription is mentioned?

A discipline of constancy: not leaving Avimukta—implying continued pilgrimage, residence, worship, and devotion there.