Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 58

भूर्लोके नैव संलग्नं तत्क्षेत्रं त्वंतरिक्षगम् । अयोगिनो न वीक्षंते पश्यंत्येव च योगिनः

bhūrloke naiva saṃlagnaṃ tatkṣetraṃ tvaṃtarikṣagam | ayogino na vīkṣaṃte paśyaṃtyeva ca yoginaḥ

وہ مقدّس خطہ حقیقتاً بھولोक سے بندھا ہوا نہیں؛ وہ بین الفضا میں گامزن ہے۔ اَیوگی اسے نہیں دیکھتے، مگر یوگی یقیناً اسے دیکھتے ہیں۔

भूःearth
भूः:
Adhikarana (Reference/अधिकरण)
TypeNoun
Rootभू (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; पृथ्वी
लोकेin the world
लोके:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन
not
:
Pratishedha (Negation/निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक अव्यय (negation)
एवindeed
एव:
Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक अव्यय (emphasis)
संलग्नम्attached
संलग्नम्:
Karta (Predicate/विधेय)
TypeAdjective
Rootसं + लग्न (लग्-धातु, क्त; कृदन्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (attached)
तत्that
तत्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण (that)
क्षेत्रम्field, sacred region
क्षेत्रम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootक्षेत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
तुbut
तु:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/विशेषार्थक अव्यय (but)
अन्तरिक्षगम्moving in the sky; sky-going
अन्तरिक्षगम्:
Karta (Predicate/विधेय)
TypeAdjective
Rootअन्तरिक्ष + ग (गम्-धातु, णिनि/अच्; प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; तत्पुरुष-समास (अन्तरिक्षं गच्छति/अन्तरिक्षे गम्)
अयोगिनःnon-yogins
अयोगिनः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअ + योगिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन
not
:
Pratishedha (Negation/निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक अव्यय (negation)
वीक्षन्तेsee
वीक्षन्ते:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवीक्ष् (धातु)
Formलट् (present), प्रथमपुरुष, बहुवचन; आत्मनेपद
पश्यन्तिsee
पश्यन्ति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु; पश्य-आदेश)
Formलट् (present), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद
एवindeed
एव:
Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक अव्यय (only/indeed)
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (and)
योगिनःyogins
योगिनः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयोगिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन

Skanda

Tirtha: Avimukta

Type: kshetra

Listener: muni

Scene: Two layers of Kāśī: an ordinary cityscape faintly visible to common people, and a radiant, floating ‘mid-space’ Avimukta visible to yogins—shown as a luminous mandala above the ghats, with yogins gazing inward.

A
Avimukta-kṣetra
Y
Yogins

FAQs

A tīrtha has an outer geography and an inner, subtle reality—only disciplined yogic awareness perceives its fullest truth.

Avimukta-kṣetra (Kāśī), described as transcending ordinary earthly limitation.

No explicit ritual; the implied discipline is yoga (inner purification and concentration) to ‘see’ the kṣetra’s true nature.