Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 85

Devanagari script

इति संहृष्टतनूरुहः स विप्रो भगवत्तद्गणवक्त्रतो निशम्य । स्वमुदर्कमथार्ककोटिरम्यं हरिलोकं परिलोकयांचकार

Transliteration

iti saṃhṛṣṭatanūruhaḥ sa vipro bhagavattadgaṇavaktrato niśamya | svamudarkamathārkakoṭiramyaṃ harilokaṃ parilokayāṃcakāra

Translation

خداوند کے خادم کے دہن سے یہ بات سن کر وہ برہمن خوشی سے رُومَانچت ہو گیا۔ پھر اس نے اپنا آئندہ انجام دیکھا—ہری لوک، جو کروڑوں سورجوں کی طرح درخشاں تھا۔

Word by Word

• इति: thus
• इति: Vākyopasaṃhāra/Quotative
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय; वाक्यसमाप्ति/उद्धरणसूचक (quotative particle)

• संहृष्ट-तनूरुहः: with thrilled body-hairs
• संहृष्ट-तनूरुहः: Viśeṣaṇa (to सः/विप्रः)
• Type: Adjective
• Root: संहृष् (धातु) + तनूरुह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा (1st/Nominative); एकवचन; बहुव्रीहिः—“संहृष्टाः तनूरुहाः यस्य” (whose body-hairs are thrilled); ‘संहृष्ट’ = क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त

• सः: he
• सः: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा (1st/Nominative); एकवचन; सर्वनाम

• विप्रः: the brāhmaṇa
• विप्रः: Karta (Apposition to सः)
• Type: Noun
• Root: विप्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा (1st/Nominative); एकवचन

• भगवत्-तद्गण-वक्त्रतः: from the mouth of the Lord’s attendant
• भगवत्-तद्गण-वक्त्रतः: Apādāna (Source: from the mouth)
• Type: Noun
• Root: भगवत् (प्रातिपदिक) + तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + गण (प्रातिपदिक) + वक्त्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (वक्त्र); पञ्चमी (5th/Ablative); एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः (भगवतः तद्गणस्य वक्त्रम्; तस्मात्)

• निशम्य: having heard
• निशम्य: Pūrvakāla-kriyā (Prior action)
• Type: Verb
• Root: नि-शम् (धातु)
• Form: ल्यबन्त/क्त्वार्थक अव्ययकृदन्त (gerund): “having heard”

• स्वम्: his own
• स्वम्: Viśeṣaṇa (to Karma)
• Type: Adjective
• Root: स्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया (2nd/Accusative); एकवचन; विशेषण (qualifying उदर्कम्)

• उदर्कम्: future outcome, final result
• उदर्कम्: Karma (Object)
• Type: Noun
• Root: उदर्क (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया (2nd/Accusative); एकवचन

• अथ: then
• अथ: Sambandha (Discourse connector)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय; अनुक्रम/आरम्भसूचक (then/now)

• अर्ककोटि-रम्यम्: beautiful like crores of suns
• अर्ककोटि-रम्यम्: Viśeṣaṇa (to Karma)
• Type: Adjective
• Root: अर्क (प्रातिपदिक) + कोटि (प्रातिपदिक) + रम्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया (2nd/Accusative); एकवचन; विशेषण (qualifying हरिलोकम्); समासः—तत्पुरुषः (अर्ककोट्या रम्यम् = as lovely as crores of suns)

• हरिलोकम्: Hari’s world (Viṣṇu’s realm)
• हरिलोकम्: Karma (Object)
• Type: Noun
• Root: हरि (प्रातिपदिक) + लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया (2nd/Accusative); एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः (हरेः लोकः)

• परिलोकयाम्-चकार: he beheld, he looked upon
• परिलोकयाम्-चकार: Kriyā (Main verb)
• Type: Verb
• Root: परि-लोक् (धातु) + कृ (धातु)
• Form: लिट् (Perfect); प्रथमपुरुष (3rd person); एकवचन; परिलोकयाम् (लिट्-परस्मैपद-रूपस्य अङ्ग) + चकार (कृ-लिट्) = परिलोकयाञ्चकार (periphrastic perfect)

Speaker

Unspecified narrator (within the Maitrāvaruṇi-led narrative sequence)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Hari-loka (Vaikuṇṭha) as promised fruit within Kāśī-māhātmya arc

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Lopāmudrā

Visual Art Cues

Scene: A brāhmaṇa, thrilled with goosebumps, listens to a divine attendant; before his inner eye opens a blazing realm of Hari, radiant like ten million suns, with celestial gateways and lotus-like brilliance.

Characters & Entities

• Hari-loka
• Bhagavat-gaṇa (divine attendant)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

True faith produces inner certainty: hearing sacred testimony (śravaṇa) culminates in a vivid assurance of divine destiny.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse continues the Kāśī Māhātmya narrative; the immediate glorification is of the salvific efficacy tied to the preceding Kāśī darśana/worship context.

What ritualistic prescription is mentioned?

Śravaṇa (devotional listening) to the Lord’s message as delivered by His gaṇa.