Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 40

Devanagari script

महाध्वजपताकाश्च च्छत्रचामरदर्पणम् । देवोपकरणं भूरि विश्राण्य श्रमवर्जितः

Transliteration

mahādhvajapatākāśca cchatracāmaradarpaṇam | devopakaraṇaṃ bhūri viśrāṇya śramavarjitaḥ

Translation

اس نے مزید کثرت سے بڑے دھوج اور پتاکائیں، چھتر، چامر اور آئینے—دیوتا کی پوجا کے بہت سے سامان—بے تھکے اور بے تامل بانٹ دیے۔

Word by Word

• महाध्वजपताकाः: great banners and flags
• महाध्वजपताकाः: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: महा (प्रातिपदिक) + ध्वज (प्रातिपदिक) + पताका (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), बहुवचन; समासः: ध्वजाः च पताकाः च (द्वन्द्व), महा- इति उपपदपूर्वक-विशेषण

• च: and
• च: Sambandha (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय, समुच्चयार्थक-निपात

• छत्रचामरदर्पणम्: umbrella, yak-tail fan, and mirror (set)
• छत्रचामरदर्पणम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: छत्र (प्रातिपदिक) + चामर (प्रातिपदिक) + दर्पण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन (समाहार-द्वन्द्व); समासः: छत्रं च चामरं च दर्पणश्च

• देवोपकरणम्: divine/ritual implements
• देवोपकरणम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक) + उपकरण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः: देवानाम् उपकरणम्

• भूरि: abundantly, much
• भूरि: Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: भूरि (अव्यय/प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (adverb), परिमाणवाचक

• विश्राण्य: having bestowed/given
• विश्राण्य: Kriya (पूर्वक्रिया/पूर्वकर्म)
• Type: Verb
• Root: वि-श्र (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभावेन; धातुः: श्रा/श्र (to give, bestow), उपसर्गः: वि

• श्रमवर्जितः: free from fatigue
• श्रमवर्जितः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: श्रम (प्रातिपदिक) + वर्जित (कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; भूतकृदन्त (क्त), वर्ज् (धातु) + क्त; समासः: श्रमं वर्जितः (द्वितीया-तत्पुरुषः)

Speaker

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda → Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī (Avimukta)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Śaunaka and Naimiṣāraṇya sages

Visual Art Cues

Scene: A bustling temple courtyard: attendants unfurl massive banners and flags; parasols, yak-tail fans, and polished mirrors are presented as offerings; the donor distributes items generously, unwearied.

Characters & Entities

• Śiva (implied)
• Kāśī (context)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Supporting divine worship through gifts and service is itself a form of bhakti and earns puṇya in a sacred place.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī is the overarching tīrtha-context in this chapter of the Kāśīkhaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

Donation of deva-upakaraṇas—banners, flags, parasols, cāmaras, mirrors—items used in temple honor and pūjā.