Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 27

Devanagari script

पदारविंदं गौविंदं हृदि ध्यायन्नतंद्रितः । वासुदेवकथालापपरिक्षिप्त दिनक्षपः

Transliteration

padāraviṃdaṃ gauviṃdaṃ hṛdi dhyāyannataṃdritaḥ | vāsudevakathālāpaparikṣipta dinakṣapaḥ

Translation

وہ بے تھکن اپنے دل میں گووند کے کنول جیسے قدموں کا دھیان کرتا رہتا؛ اور واسودیو کی کتھاؤں کی گفتگو میں ڈوبا ہوا اپنے دن اور راتیں گزارتا تھا۔

Word by Word

• पद: foot, step
• पद: Sambandha
• Type: Noun
• Root: पद (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, (समासाङ्ग)

• अरविन्दम्: lotus
• अरविन्दम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अरविन्द (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• पदारविन्दम्: lotus-feet
• पदारविन्दम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पद + अरविन्द (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (पदस्य अरविन्दम्); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• गोविन्दम्: Govinda (Viṣṇu/Kṛṣṇa)
• गोविन्दम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: गो + विन्द (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास; पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• हृदि: in the heart
• हृदि: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: हृद् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन

• ध्यायन्: meditating
• ध्यायन्: Karta (Agent/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: ध्यै (धातु) + शतृ (कृदन्त)
• Form: वर्तमानकालिक कृदन्त (present active participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• अतन्द्रितः: untiring, unwearied
• अतन्द्रितः: Visheshana
• Type: Adjective
• Root: अ + तन्द्रित (प्रातिपदिक)
• Form: नञ्-समास/निषेध; पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• वासुदेव: Vāsudeva
• वासुदेव: Sambandha
• Type: Noun
• Root: वासुदेव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, (समासाङ्ग)

• कथा: story, discourse
• कथा: Sambandha
• Type: Noun
• Root: कथा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, (समासाङ्ग)

• आलाप: conversation, talk
• आलाप: Sambandha
• Type: Noun
• Root: आलाप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, (समासाङ्ग)

• परिक्षिप्त: surrounded, filled
• परिक्षिप्त: Visheshana
• Type: Adjective
• Root: क्षिप् (धातु) + परि (उपसर्ग) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त; (समासाङ्ग)

• दिनक्षपः: (whose) days and nights
• दिनक्षपः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दिन + क्षपा (प्रातिपदिक)
• Form: द्वन्द्व-समास (दिनं च क्षपा च); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• वासुदेवकथालापपरिक्षिप्त: absorbed in talk of Vāsudeva’s stories
• वासुदेवकथालापपरिक्षिप्त: Visheshana
• Type: Adjective
• Root: वासुदेव + कथा + आलाप + परिक्षिप्त (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (वासुदेवकथालापैः परिक्षिप्तः); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Skanda (deduced, Kāśīkhaṇḍa context)

Skanda Dialogue

Listener: Dvija in the narrative frame

Visual Art Cues

Scene: The king in quiet inner absorption, eyes half-closed, visualizing Govinda’s lotus feet in his heart; around him, learned devotees narrate Vāsudeva-kathā through day and night, lamps burning steadily.

Characters & Entities

• Govinda
• Vāsudeva

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Constant remembrance—meditation on the Lord’s feet and immersion in divine kathā—is presented as a complete devotional path.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī (Vārāṇasī), where such continuous devotion is depicted as naturally thriving.

What ritualistic prescription is mentioned?

No formal rite; the practice indicated is dhyāna (meditation) and kathā-śravaṇa/ālāpa (narration and discussion of the Lord).