Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 30

स्वयंवेद्यः परं ज्योतिः सर्वस्य हृदि संस्थितः । योगिगम्यस्त्वनाख्येयो यः प्रमाणैकगोचरः

svayaṃvedyaḥ paraṃ jyotiḥ sarvasya hṛdi saṃsthitaḥ | yogigamyastvanākhyeyo yaḥ pramāṇaikagocaraḥ

وہ پرم جیوति خود اپنے آپ کو جاننے والی ہے اور سب کے دل میں مقیم ہے۔ یوگیوں کے لیے قابلِ رسائی ہے، مگر ناقابلِ بیان؛ صرف براہِ راست معتبر ادراک ہی اس کا واحد گواہ ہے۔

स्वयंवेद्यःself-known, knowable by oneself
स्वयंवेद्यः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootस्वयम् (अव्यय) + वेद्य (कृदन्त; विद् धातु → वेद्य, यत्)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण; ‘स्वयमेव वेद्यः’
परम्supreme
परम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ज्योतिः इत्यस्य विशेषण
ज्योतिःlight, radiance
ज्योतिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootज्योतिस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
सर्वस्यof all
सर्वस्य:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन; सम्बन्ध
हृदिin the heart
हृदि:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootहृद्/हृदय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; अधिकरण (locative)
संस्थितःsituated, established
संस्थितः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootसम् + स्था (धातु) → संस्थित (कृदन्त, क्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (kta); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण
योगिगम्यःattainable by yogis
योगिगम्यः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootयोगि + गम्य (कृदन्त; गम् धातु → गम्य, यत्)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण; ‘योगिभिः गम्यः’
तुbut, indeed
तु:
Sambandha (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/अन्वय-निपात (particle: but/indeed)
अनाख्येयःindescribable
अनाख्येयः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootअ + आख्येय (कृदन्त; आ + ख्या धातु → आख्येय, यत्)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण; ‘न आख्यातुं शक्यः’
यःwho
यः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सम्बन्धक सर्वनाम
प्रमाणैकगोचरःaccessible only to (true) means of knowledge
प्रमाणैकगोचरः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootप्रमाण + एक + गोचर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण; ‘प्रमाणस्यैकस्य गोचरः’ (only within the range of valid means of knowledge)

Skanda

Tirtha: Kāśī (Avimukta)

Type: kshetra

Listener: Naimiṣāraṇya sages / internal Kāśī audience

Scene: A yogin seated near a Kāśī shrine; within his chest a radiant lotus-light, mirrored by a temple lamp—outer and inner light unified.

P
Param Jyotis (Supreme Light)
H
Hṛdaya (Heart)
Y
Yogins

FAQs

The Divine is not merely distant; it shines within the heart and is realized through yogic inwardness and direct experience.

No site is named; within Kāśī Khaṇḍa, the verse complements Kāśī’s fame as a mokṣa-kṣetra by emphasizing inner realization.

No explicit ritual is prescribed; the verse points toward yogic practice and contemplative realization.