Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 8

Devanagari script

निवसंत्यमला यत्र मानसा बह्मणः सुताः । सनंदनाद्या योगींद्राः सर्वे ते ह्यूर्ध्वरेतसः

Transliteration

nivasaṃtyamalā yatra mānasā bahmaṇaḥ sutāḥ | sanaṃdanādyā yogīṃdrāḥ sarve te hyūrdhvaretasaḥ

Translation

اس دھام میں برہما کے بے داغ مانس پُتر—سنندن وغیرہ—یوگیوں کے اِندر، سب کے سب اُردھوریتس، کامل برہماچریہ میں ثابت قدم رہتے ہیں۔

Word by Word

• निवसन्ति: dwell
• निवसन्ति: Kriyā (Main verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ni-vas (धातु √वस्)
• Form: लट्-लकार (वर्तमान), प्रथमपुरुष, बहुवचन, परस्मैपदम; उपसर्ग: नि-

• अमलाः: pure, spotless
• अमलाः: Kartā (Subject complement/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: amala (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (सुताः इति), प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषणम्

• यत्र: where
• यत्र: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: yatra (अव्यय)
• Form: अव्यय (देशवाचक-अव्ययम्/locative adverb)

• मानसाः: mind-born
• मानसाः: Kartā (Subject complement/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: mānasa (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषणम् (सुताः)

• ब्रह्मणः: of Brahmā
• ब्रह्मणः: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: brahman (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• सुताः: sons
• सुताः: Kartā (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: suta (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• सनन्दनाद्याः: Sanandana and others
• सनन्दनाद्याः: Kartā (Apposition/कर्ता-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: sanandana (प्रातिपदिक) + ādi (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; तत्पुरुष-समास (सनन्दनः आदिः येषाम् = beginning with Sanandana)

• योगीन्द्राः: lords among yogis
• योगीन्द्राः: Kartā (Apposition/कर्ता-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: yogin (प्रातिपदिक) + indra (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; तत्पुरुष-समास (योगिनाम् इन्द्राः)

• सर्वे: all
• सर्वे: Kartā (Qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: sarva (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषणम् (ते)

• ते: they
• ते: Kartā (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: tad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• हि: indeed
• हि: Sambandha (Discourse particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: hi (अव्यय)
• Form: अव्यय (निपात/particle; emphasis/indeed)

• ऊर्ध्वरेतसः: celibate, continent
• ऊर्ध्वरेतसः: Kartā (Predicate adjective/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: ūrdhva (प्रातिपदिक) + retas (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; बहुव्रीहि-समास (ऊर्ध्वं रेतः येषाम् = those whose semen is upward; i.e., celibate)

Speaker

Agastya (narration within Kāśīkhaṇḍa)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Janaloka

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: priye

Visual Art Cues

Scene: A serene Janaloka: luminous sages—Sanandana and companions—radiate calm, seated in meditation on lotus-like platforms, faces youthful yet ancient, aura of spotless purity.

Characters & Entities

• Brahmā
• Mānasa-putras
• Sanandana
• Yogīndras
• Janaloka

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purity, yogic mastery, and continence are upheld as marks of the highest spiritual beings, making Janaloka a realm of ascetic illumination.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha; the verse glorifies Janaloka and its sages within the Skanda Purana’s cosmological frame.

What ritualistic prescription is mentioned?

It extols brahmacarya/ūrdhvaretas (strict continence) as an ideal discipline, though not as a formal ritual instruction.