Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 43

Devanagari script

दिवार्करश्मयस्तत्र प्रभां तन्वंति नातपम् । शशिनश्च न शीताय निशि द्योताय केवलम्

Transliteration

divārkaraśmayastatra prabhāṃ tanvaṃti nātapam | śaśinaśca na śītāya niśi dyotāya kevalam

Translation

وہاں سورج کی کرنیں صرف نور پھیلاتی ہیں، تپش نہیں؛ اور چاند بھی ٹھنڈک کے لیے نہیں، بلکہ محض رات میں روشنی دینے کے لیے چمکتا ہے۔

Word by Word

• दिवा: by day
• दिवा: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: दिवा (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक (by day)

• अर्करश्मयः: sun-rays
• अर्करश्मयः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अर्क (प्रातिपदिक) + रश्मि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; समासः—तत्पुरुष (अर्कस्य रश्मयः)

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक (there)

• प्रभाम्: light, radiance
• प्रभाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: प्रभा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• तन्वन्ति: spread, extend
• तन्वन्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: तन् (धातु)
• Form: लट्-लकार, प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद; वर्तमानकाल

• न: not
• न: Sambandha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध

• आतपम्: heat, scorching warmth
• आतपम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: आतप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• शशिनः: of the moon
• शशिनः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: शशिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय

• न: not
• न: Sambandha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध

• शीताय: for coldness (to cool)
• शीताय: Sampradana (Recipient/Purpose/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: शीत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति, एकवचन; प्रयोजन/सम्प्रदान (for the purpose of)

• निशि: at night
• निशि: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: निशा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• द्योताय: for shining/illumination
• द्योताय: Sampradana (Purpose/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: द्योत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति, एकवचन; प्रयोजन/सम्प्रदान

• केवलम्: only, merely
• केवलम्: Sambandha (Qualifier/विशेषणार्थ)
• Type: Indeclinable
• Root: केवल (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययवत् प्रयोगः; अव्यय (only/merely)

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A subterranean sky-vault or luminous canopy where sunbeams appear as soft gold rays without glare; moonlight is bright silver without frost; inhabitants move in ease amid glowing architecture.

Characters & Entities

• Pātāla
• Sūrya
• Candra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Puranic realms are portrayed as ordered and wondrous; such beauty is still part of saṃsāric experience, implicitly pointing seekers toward the higher good promised by sacred tīrthas.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Indirectly, the Kāśī-khaṇḍa frames these cosmological descriptions to magnify the merit linked with Kāśī and tīrtha-dharma.

What ritualistic prescription is mentioned?

None is stated in this verse.