Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 22

Devanagari script

लुप्तानि सर्वतेजांसि तत्तपस्तपनोदये । चंद्रसूर्यानलर्क्षाणां प्रदीपित जगत्त्रये

Transliteration

luptāni sarvatejāṃsi tattapastapanodaye | caṃdrasūryānalarkṣāṇāṃ pradīpita jagattraye

Translation

اس کی تپسیا کے دہکتے سورج کے طلوع ہوتے ہی باقی سب جلوے ماند پڑ گئے؛ تینوں جہان یوں روشن ہو اٹھے گویا چاند، سورج، آگ اور ستارے سب ایک ساتھ جگمگا رہے ہوں۔

Word by Word

• लुप्तानि: vanished, disappeared
• लुप्तानि: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: लुप्त (प्रातिपदिक; √लुप् धातोः क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle) विशेषणम्

• सर्वतेजांसि: all splendors/lights
• सर्वतेजांसि: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सर्व + तेजस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; समासः—कर्मधारयः (सर्वाणि तेजांसि)

• तत्: in that (time/state)
• तत्: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; निर्देशक-विशेषणम् (तस्मिन्)

• तपः: in austerity/penance
• तपः: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन (वैकल्पिक-रूपम्; तपसि/तपः); अधिकरणार्थे

• तपन-उदये: at the rising of the sun
• तपन-उदये: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तपन + उदय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः (तपनस्य उदयः)

• चन्द्रसूर्यानलर्क्षाणाम्: of the moon, sun, fire, and stars
• चन्द्रसूर्यानलर्क्षाणाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: चन्द्र + सूर्य + अनल + ऋक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन; समासः—द्वन्द्वः (चन्द्रश्च सूर्यश्च अनलश्च ऋक्षाणि च)

• प्रदीपितम्: was illuminated / made to shine
• प्रदीपितम्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Adjective
• Root: प्र + दीप् (धातु)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (PPP)

• जगत्त्रये: in the three worlds
• जगत्त्रये: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: जगत् + त्रय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; समासः—द्विगुः (त्रीणि जगन्ति)

Speaker

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda → Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Sages (frame assumed)

Visual Art Cues

Scene: A blazing orb rises from the ascetic’s tapas like a second sun; moon, sun, fire, and stars appear dim, while the three worlds glow in unified light.

Characters & Entities

• Candra
• Sūrya
• Anala

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Austerity performed with single-minded devotion generates transformative spiritual power that surpasses ordinary worldly brilliance.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The narrative occurs in the Kāśīkhaṇḍa’s Kāśī milieu; this verse focuses on the cosmic impact of tapas rather than a named tīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

No specific ritual; it describes the fruit and potency of intense tapas.