Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 19

Devanagari script

श्रीमुकुंद पदद्वंद्व पद्मामोदप्रमोदितम् । गंधांतरं न तद्घ्राणं परिजिघ्रत्यशीघ्रगम्

Transliteration

śrīmukuṃda padadvaṃdva padmāmodapramoditam | gaṃdhāṃtaraṃ na tadghrāṇaṃ parijighratyaśīghragam

Translation

شری مُکند کے دونوں قدموں کی کنول سی خوشبو کے سرور سے مسرور اُس کی سونگھنے کی حس کسی اور مہک کے پیچھے تیزی سے نہ دوڑی۔

Word by Word

• श्री-मुकुन्द: O glorious Mukunda
• श्री-मुकुन्द: Sambodhana/Alambana (Addressed/आलम्बन)
• Type: Noun
• Root: श्री (प्रातिपदिक) + मुकुन्द (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा/सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय (श्रीमान् मुकुन्दः)

• पद-द्वन्द्व: the pair of feet
• पद-द्वन्द्व: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पद (प्रातिपदिक) + द्वन्द्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष (पदयोः द्वन्द्वम् = pair of feet)

• पद्म-आमोद-प्रमोदितम्: gladdened by the fragrance of lotus
• पद्म-आमोद-प्रमोदितम्: Visheshana (Adjectival modifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पद्म (प्रातिपदिक) + आमोद (प्रातिपदिक) + प्रमोदित (प्रातिपदिक/कृदन्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्यय (past passive participle) ‘made joyful’; तत्पुरुष (पद्मस्य आमोदेन प्रमोदितम्)

• गन्ध-अन्तरम्: another smell
• गन्ध-अन्तरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: गन्ध (प्रातिपदिक) + अन्तर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष (अन्यः गन्धः)

• न: not
• न: Nishedha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय

• तत्-घ्राणम्: that nose
• तत्-घ्राणम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + घ्राण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष (तस्य घ्राणम्)

• परिजिघ्रति: smells all around / sniffs
• परिजिघ्रति: Kriya (Main verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: परि-घ्रा (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• अशीघ्र-गम्: not quickly passing (lingering)
• अशीघ्र-गम्: Visheshana (Adjectival modifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अशीघ्र (प्रातिपदिक) + ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; बहुव्रीहि (यस्य गमनं न शीघ्रम्) विशेषण (गन्धान्तरम्)

Speaker

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda → Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A devotee bends near Mukunda’s lotus feet adorned with flowers; incense curls upward; the devotee’s breath slows as he inhales the sacred fragrance, ignoring worldly perfumes around.

Characters & Entities

• Mukunda (Viṣṇu)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

When devotion fills the senses with the Lord’s presence, worldly attractions naturally lose their pull.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The passage belongs to Kāśīkhaṇḍa’s glorification of spiritual attainment in Kāśī; this verse itself is devotional rather than topographical.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit ritual; it points to contemplative devotion that sanctifies the senses (indriya-śuddhi).