Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 16

Devanagari script

लिंगमत्रीश्वरं दृष्ट्वा ब्रह्मतेजोभिवर्धते । कर्कोट वाप्या ईशाने मरीचेः कुंडमुत्तमम्

Transliteration

liṃgamatrīśvaraṃ dṛṣṭvā brahmatejobhivardhate | karkoṭa vāpyā īśāne marīceḥ kuṃḍamuttamam

Translation

اترِیشور نامی لِنگ کے درشن سے برہمن کی تجلّی بڑھتی ہے۔ شمال مشرق میں کرکوٹا کی واپی (سیڑھی دار کنواں) اور مریچی کا بہترین کنڈ ہے۔

Word by Word

• लिङ्गम्: the liṅga
• लिङ्गम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; Accusative singular

• अत्रीश्वरम्: Atrīśvara (Lord of Atri)
• अत्रीश्वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अत्रि + ईश्वर (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; Apposition to 'लिङ्गम्'

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Kriya (Gerundial action/क्रियाविशेष)
• Type: Indeclinable
• Root: दृश् (धातु) + त्वा (क्त्वा)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (gerund); पूर्वकालिक क्रिया (having seen)

• ब्रह्मतेजः: Brahma-splendor (brahmic radiance)
• ब्रह्मतेजः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् + तेजस् (प्रातिपदिक; समास)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; Nominative singular

• अभिवर्धते: increases, grows
• अभिवर्धते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अभि-वृध् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपद

• कर्कोट: Karkoṭa (name)
• कर्कोट: Visheshya (Head noun/विशेष्य)
• Type: Noun
• Root: कर्कोट (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; (नाम)

• वाप्या: a well/pond (vāpī)
• वाप्या: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वापी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; Nominative singular

• ईशाने: in the northeast
• ईशाने: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: ईशान (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; Locative singular (direction: northeast)

• मरीचेः: of Marīci
• मरीचेः: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: मरीचि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन; Genitive singular

• कुण्डम्: a sacred pool
• कुण्डम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कुण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; Nominative singular

• उत्तमम्: excellent, best
• उत्तमम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; agrees with 'कुण्डम्'

Speaker

Skanda (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Atrīśvara; Karkoṭa-vāpī; Marīci-kuṇḍa

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A stone liṅga shrine labeled Atrīśvara; a pilgrim stands with folded hands as a subtle aura rises; in the background, a path leads northeast toward a stepped vāpī and a small kuṇḍa shaded by trees.

Characters & Entities

• Atrīśvara
• Śiva-liṅga
• Karkoṭa-vāpyā
• Marīci-kuṇḍa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Darśana of specific Kāśī-liṅgas is taught as spiritually transformative, increasing inner radiance (brahmatejas).

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Atrīśvara-liṅga, Karkoṭa-vāpyā (step-well), and Marīci-kuṇḍa in Kāśī’s Avimukta sacred topography.

What ritualistic prescription is mentioned?

Darśana (reverent viewing) of Atrīśvara is highlighted; the verse also serves as a directional guide to nearby tīrthas.