Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 80

Devanagari script

अनाख्येयमिदं वृत्तं त्वया पत्यौ शुचिस्मिते । इत्याकर्ण्याथ सा त्वाष्ट्रीं देवीं छाया जगाद ह

Transliteration

anākhyeyamidaṃ vṛttaṃ tvayā patyau śucismite | ityākarṇyātha sā tvāṣṭrīṃ devīṃ chāyā jagāda ha

Translation

“اے پاکیزہ تبسم والی! یہ ماجرا تم نے میرے شوہر سے ظاہر نہ کرنا۔” یہ سن کر چھایا نے تواشٹر کی دختر، اس دیوی سے کہا۔

Word by Word

• अनाख्येयम्: not to be disclosed
• अनाख्येयम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अन्- + आख्येय (प्रातिपदिक; कृदन्त-आधारित)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; अर्थः: ‘न आख्येयम्’ (not to be told)

• इदम्: this
• इदम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• वृत्तम्: event/occurrence
• वृत्तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वृत्त (प्रातिपदिक; भूतकृदन्त-आधारित)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• त्वया: by you
• त्वया: Karta (Agent in passive/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया, एकवचन

• पत्यौ: to/with (your) husband (i.e., in the matter of the husband)
• पत्यौ: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन (Singular)

• शुचिस्मिते: O pure-smiling one
• शुचिस्मिते: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: शुचि + स्मित (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

• इति: thus
• इति: Sambandha (Discourse marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय, अव्यय-प्रकारः: वाक्य-समाप्ति/उद्धरणसूचक (quotative particle)

• आकर्ण्य: having heard
• आकर्ण्य: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: आ + कर्ण्/श्रु (धातु) + ल्यप् (क्त्वा-प्रत्यय)
• Form: कृदन्त (Absolutive/Gerund/क्त्वान्त), अव्ययभाव (indeclinable)

• अथ: then
• अथ: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय, अव्यय-प्रकारः: अनुक्रम/सम्बन्धबोधक (conjunctive particle)

• सा: she
• सा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• त्वाष्ट्रीम्: Tvaṣṭrī (daughter/wife of Tvaṣṭṛ)
• त्वाष्ट्रीम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: त्वाष्ट्री (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• देवीम्: the goddess
• देवीम्: Karma (Apposition/कर्म)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• छाया: Chāyā
• छाया: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: छाया (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• जगाद: said/spoke
• जगाद: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गद् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• ह: indeed/just
• ह: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ह (अव्यय)
• Form: अव्यय, अव्यय-प्रकारः: पदपूरण/निपात (expletive particle)

Speaker

Saṃjñā (instruction), then narrator continues (Skanda deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣis (frame assumed)

Visual Art Cues

Scene: Saṃjñā, with a composed ‘śuci-smita’, warns Chāyā not to reveal the matter to her husband; Chāyā then turns to address Saṃjñā (Tvaṣṭṛ’s daughter) with solemn assent.

Characters & Entities

• Saṃjñā
• Chāyā
• Tvaṣṭṛ
• Vivasvān (implied as husband)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The verse contrasts secrecy with dharma: concealment may be attempted, but truth tends to surface and restore moral order.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is named in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

None in this verse.