Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 33

इत्येवमुक्तः प्रमथेश्वरेण स नंदिना वै प्रमथेश्वरेशः । उवाच देवः प्रहसंस्तदानीं तं नंदिनं सर्वगणेशराजम्

ityevamuktaḥ pramatheśvareṇa sa naṃdinā vai pramatheśvareśaḥ | uvāca devaḥ prahasaṃstadānīṃ taṃ naṃdinaṃ sarvagaṇeśarājam

یوں نندی کی بات سن کر پرمَتھوں کے ایشور نے، اسی گھڑی مسکرا کر، اُس نندی سے—جو سب گنوں کا راجا تھا—کلام کیا۔

इतिthus
इति:
Sambandha (Quotation-marker/इति)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउक्त्यन्त-निपातः (quotative particle)
एवम्in this way
एवम्:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formप्रकारवाचक-अव्ययम् (adverb: in this manner)
उक्तःhaving been spoken to/addressed
उक्तः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Root√वच् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्तः (past passive participle—क्त); पुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्; ‘प्रमथेश्वरेशः’ इति पदस्य विशेषणम्
प्रमथेश्वरेणby the lord of the Pramathas
प्रमथेश्वरेण:
Kartr-karana (Agent in passive/कर्ता-करण)
TypeNoun
Rootप्रमथेश्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, तृतीया (करण/कर्ता-हेतु), एकवचनम्; ‘प्रमथानाम् ईश्वरः’ इति षष्ठी-तत्पुरुषः
सःhe
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; पुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्
नन्दिनाwith/through Nandin
नन्दिना:
Sahakari (Associate/सहकारी)
TypeNoun
Rootनन्दिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, तृतीया, एकवचनम्; साधन/सहकारि-निर्देशः
वैindeed
वै:
Sambandha (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिपातः (emphatic particle)
प्रमथेश्वरेशःthe supreme lord of the Pramathas
प्रमथेश्वरेशः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootप्रमथेश्वरेश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्; ‘प्रमथेश्वराणाम् ईशः’ इति षष्ठी-तत्पुरुषः (अतिशय-स्वामित्व)
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√वच् (धातु)
Formलिट्-लकारः (perfect), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्
देवःthe god
देवः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्; ‘प्रमथेश्वरेशः’ इत्यस्य अप्पोजिशन
प्रहसन्smiling/laughing
प्रहसन्:
Karta (Agent-participle/कर्तृ-विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्र√हस् (धातु) + शतृ (कृदन्त)
Formवर्तमानकाले कर्तरि कृदन्तः (present active participle—शतृ); पुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्; ‘देवः’ इति कर्तृपदस्य सहवर्ती भावः
तदानीम्at that time
तदानीम्:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतदानीम् (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्ययम् (then/at that time)
तम्him
तम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; पुंलिङ्गे, द्वितीया (कर्म), एकवचनम्
नन्दिनम्Nandin
नन्दिनम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootनन्दिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया, एकवचनम्; ‘तम्’ इत्यस्य विशेष्य-निर्देशः
सर्वगणेशराजम्the king of all the Gaṇeśas
सर्वगणेशराजम्:
Karma (Object-apposition/कर्म-विशेषण)
TypeNoun
Rootसर्व + गणेश + राज (प्रातिपदिक-समास)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया, एकवचनम्; ‘सर्वेषां गणेशानां राजा’ इति षष्ठी-तत्पुरुषः; ‘नन्दिनम्’ इति पदस्य विशेषण/अप्पोजिशन

Skanda (narrating to Agastya, per Kāśī-khaṇḍa convention)

Tirtha: Kāśī (Vārāṇasī)

Type: kshetra

Listener: Śaunaka and ṛṣis (typical frame)

Scene: Śiva, serene and smiling, turns toward Nandī—depicted as a powerful, devoted gaṇa-king—while other gaṇas watch expectantly; the battlefield noise recedes as command is about to be given.

N
Nandī
P
Pramatheśvara (Śiva)
G
Gaṇas/Pramathas

FAQs

The Lord’s calm smile amid crisis signifies mastery over fate and assures devotees that dharma is not abandoned.

Kāśī remains the overarching sacred canvas of the Kāśī-khaṇḍa, though no specific tīrtha is named here.

None.