Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 67

Devanagari script

चंद्रेश्वरात्पूर्वभागे दृष्ट्वा लिंगं बुधेश्वरम् । न बुद्ध्या हीयते जंतुरंतकालेपि जातुचित्

Transliteration

caṃdreśvarātpūrvabhāge dṛṣṭvā liṃgaṃ budheśvaram | na buddhyā hīyate jaṃturaṃtakālepi jātucit

Translation

چَندریشور کے مشرقی حصے میں بُدھیشور نامی لِنگ کے درشن سے کوئی جیو کبھی عقل سے محروم نہیں ہوتا—حتیٰ کہ وقتِ مرگ بھی نہیں۔

Word by Word

• चन्द्रेश्वरात्: from Candreśvara
• चन्द्रेश्वरात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: चन्द्र (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष: चन्द्रस्य ईश्वरः; पञ्चमी-विभक्ति (Ablative/5th), एकवचन

• पूर्व-भागे: in the eastern part
• पूर्व-भागे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पूर्व (प्रातिपदिक) + भाग (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय/तत्पुरुष: पूर्वः भागः; पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Kriya-visheshaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: दृश् (धातु) + क्त्वा (अव्यय-कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund)

• लिङ्गम्: liṅga
• लिङ्गम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• बुधेश्वरम्: Budheśvara
• बुधेश्वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: बुध (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष: बुधस्य ईश्वरः; पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (apposition to लिङ्गम्)

• न: not
• न: Pratishedha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय, निषेध

• बुद्ध्या: in/with intelligence
• बुद्ध्या: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: बुद्धि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन

• हीयते: is diminished
• हीयते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: हा (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद; कर्मणि/भावे (is diminished)

• जन्तुः: a creature/person
• जन्तुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: जन्तु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• अन्त-काले: at the time of death
• अन्त-काले: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अन्त (प्रातिपदिक) + काल (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष: अन्ते कालः/अन्तकाले (at the final time); पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• अपि: even
• अपि: Kriya-visheshaṇa (Particle/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय, अपि (also/even)

• जातुचित्: ever, at any time
• जातुचित्: Kriya-visheshaṇa (Adverb/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: जातु (अव्यय) + चित् (अव्यय)
• Form: अव्यय-समुच्चय, कालवाचक निपात (ever/at any time)

Speaker

Narrator (Skanda to Agastya, contextually)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Budheśvara (east of Candreśvara)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Pilgrimage audience within Kāśīkhaṇḍa frame

Visual Art Cues

Scene: A pilgrim walks from Candreśvara toward the east, guided by temple spires and ghāṭa lanes, arriving at Budheśvara; a symbolic scene shows the same pilgrim at death with a steady, luminous gaze—intelligence unbroken.

Characters & Entities

• Candreśvara
• Budheśvara
• Kāśī (Vārāṇasī)
• Liṅga

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Darśana of the Kāśī-liṅgas is transformative—here it safeguards clarity of mind up to one’s last moment.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Budheśvara-liṅga, situated east of Candreśvara in Kāśī.

What ritualistic prescription is mentioned?

Darśana (beholding) of Budheśvara is presented as the key spiritual act with a stated fruit.