Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 16

Devanagari script

भवतीनामिदं लिंगं नक्षत्रेश्वर संज्ञितम् । पूजयित्वा नरो गंता भवतीलोकमुत्तमम्

Transliteration

bhavatīnāmidaṃ liṃgaṃ nakṣatreśvara saṃjñitam | pūjayitvā naro gaṃtā bhavatīlokamuttamam

Translation

یہ لِنگ تمہارا ہی ہے اور ‘نکشترِیشور’ کے نام سے معروف ہے۔ اس کی پوجا کر کے انسان تمہارے اعلیٰ لوک کو پا لیتا ہے۔

Word by Word

• भवतीनाम्: of you (ladies)
• भवतीनाम्: Shashthi-Sambandha (Genitive relation/षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: भवती (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचन

• इदम्: this
• इदम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; सर्वनाम

• लिङ्गम्: emblem, sign (liṅga)
• लिङ्गम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन

• नक्षत्रेश्वर: O lord of the Nakṣatras
• नक्षत्रेश्वर: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: नक्षत्र (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (नक्षत्राणाम् ईश्वरः)

• संज्ञितम्: named, designated
• संज्ञितम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: सम् + ज्ञा (धातु)
• Form: कृदन्त (क्त-प्रत्ययान्त past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; विशेषणम् (लिङ्गम्)

• पूजयित्वा: having worshipped
• पूजयित्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: पूज् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (gerund/absolutive), अव्ययभावः

• नरः: a man
• नरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• गन्ता: will go / is destined to go
• गन्ता: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: कृदन्त (तृच्-प्रत्ययान्त agent noun/future sense), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; भविष्यदर्थे कर्तृवाचकः

• भवतीलोकम्: the world of Bhavatī
• भवतीलोकम्: Gati-Karma (Goal/Object of motion/गति-कर्म)
• Type: Noun
• Root: भवती (प्रातिपदिक) + लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (भवत्याः लोकः)

• उत्तमम्: excellent, highest
• उत्तमम्: Gati-Karma (Goal/Object of motion/गति-कर्म)
• Type: Adjective
• Root: उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; विशेषणम् (लोकम्)

Speaker

Bhagavad-gaṇas (Śiva’s attendants)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Nakṣatreśvara

Type: temple

Visual Art Cues

Scene: A Kāśī shrine with the Nakṣatreśvara-liṅga glowing under a canopy of stars; a devotee offers flowers, water, and lamp, while subtle constellations form a halo around the liṅga, indicating its astral sovereignty.

Characters & Entities

• Nakṣatreśvara Liṅga
• Nakṣatras
• Kāśī (implied context)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Worship of a specific Śaiva liṅga in Kāśī grants a corresponding exalted realm—devotion yields a defined spiritual destination.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Nakṣatreśvara-liṅga in Kāśī (Vārāṇasī), within the Kāśīkhaṇḍa’s sthala-māhātmya.

What ritualistic prescription is mentioned?

Pūjā (worship) of the Nakṣatreśvara-liṅga.