Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 28

Devanagari script

तुष्टेनदेवदेवेन स्वमौलौ यो धृतः स्वयम् । आदाय तां कलामेकां जगत्संजविनीं पराम्

Transliteration

tuṣṭenadevadevena svamaulau yo dhṛtaḥ svayam | ādāya tāṃ kalāmekāṃ jagatsaṃjavinīṃ parām

Translation

جب دیوتاؤں کے دیوتا شِو خوش ہوئے تو اُس نے خود اسے اپنے تاج پر دھرا؛ اور اُس برتر، جگت کو زندگی بخشنے والی کَلا میں سے ایک کَلا لے کر…

Word by Word

• तुष्टेन: by the pleased
• तुष्टेन: Karaṇa (Instrument/करण)
• Type: Adjective
• Root: तुष्ट (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन; विशेषणम् (देवदेवेन)

• देवदेवेन: by the God of gods
• देवदेवेन: Karaṇa (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: देव-देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन

• स्वमौलौ: on (his) own head
• स्वमौलौ: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: स्व-मौलि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; ‘on his own head/crest’

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative pronoun)

• धृतः: was held
• धृतः: Kriyā (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √धृ (धातु)
• Form: कर्मणि क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘was borne/held’

• स्वयम्: by himself
• स्वयम्: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: स्वयम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; आत्मकर्तृवाचक (reflexive/emphatic)

• आदाय: having taken
• आदाय: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: आ-√दा (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव; ‘having taken’

• ताम्: that
• ताम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; (कलाम्)

• कलाम्: digit/portion (of the moon)
• कलाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कला (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• एकाम्: one
• एकाम्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एक (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (कलाम्)

• जगत्संजविनीम्: reviving the world
• जगत्संजविनीम्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: जगत्-संजविनी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (कलाम्); ‘life-giving to the world’

• पराम्: supreme
• पराम्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: परा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (कलाम्)

Speaker

Skanda (deduced, Kāśīkhaṇḍa context) to Agastya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Avimukta/Viśveśa sphere—Candrasekhara grace motif

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Pilgrimage audience

Visual Art Cues

Scene: Śiva, pleased, lifts Soma and sets him upon His matted hair/crown; a radiant ‘kalā’ is drawn forth like a luminous crescent, spreading vitality across the worlds.

Characters & Entities

• Śiva (Devadeva)
• Soma (Candra)
• Kalā (lunar phase/portion)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Śiva’s favor elevates and protects; divine closeness becomes a source of renewal for the world.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Within Kāśīkhaṇḍa, this supports the Candreśvara/Amṛtodaka sacred complex in Avimukta-Kāśī.

What ritualistic prescription is mentioned?

None directly; it explains the theological basis for Soma’s restoration through Śiva’s grace.