Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 49

Devanagari script

गृह्योक्तेन विधानेन पाणिग्राहमकारयत् । प्रत्यहं तस्य जननी सुतं गुणनिधिं मृदु

Transliteration

gṛhyoktena vidhānena pāṇigrāhamakārayat | pratyahaṃ tasya jananī sutaṃ guṇanidhiṃ mṛdu

Translation

گِرہیہ سوتروں کے بتائے ہوئے طریقے کے مطابق اس کا پانی گراہ (نکاح/ہاتھ پکڑنے کی رسم) کروا دیا گیا۔ روز بروز اس کی ماں نرمی سے بیٹے کو کہتی، “اے خوبیوں کے خزانے…”

Word by Word

• गृह्योक्तेन: as stated in the Gṛhya (sūtras)
• गृह्योक्तेन: Karana (करण)
• Type: Adjective
• Root: गृह्य (प्रातिपदिक) + उक्त (प्रातिपदिक; √वच् + क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; समासः तत्पुरुषः (गृह्ये उक्तम्)

• विधानेन: by the prescribed procedure
• विधानेन: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: विधान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन

• पाणिग्राहम्: hand-taking (marriage rite)
• पाणिग्राहम्: Karman (कर्म)
• Type: Noun
• Root: पाणि (प्रातिपदिक) + ग्राह (प्रातिपदिक; √ग्रह्)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (पाणेः ग्राहः)

• अकारयत्: caused to be performed
• अकारयत्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लङ् (अनद्यतनभूत/Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; णिच्-प्रयोजक (causative) परस्मैपदम्

• प्रत्यहम्: every day
• प्रत्यहम्: Kriya-visheshana (काल)
• Type: Indeclinable
• Root: प्रति (अव्यय) + अहन् (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाव-समास; क्रियाविशेषण (नित्यं/प्रतिदिनम्)

• तस्य: of him
• तस्य: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन; सर्वनाम

• जननी: mother
• जननी: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: जननी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• सुतम्: son
• सुतम्: Karman (कर्म)
• Type: Noun
• Root: सुत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन

• गुणनिधिम्: treasure-house of virtues
• गुणनिधिम्: Karman (कर्म) (सुतम् इत्यस्य विशेषणवत्)
• Type: Noun
• Root: गुण (प्रातिपदिक) + निधि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (गुणानां निधिः)

• मृदु: gentle
• मृदु: Visheshana (सुतम्)
• Type: Adjective
• Root: मृदु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; (सुतम् इत्यस्य विशेषणम्)

Speaker

Skanda (deduced for Kāśīkhaṇḍa context) narrating to Agastya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A formal pāṇigrahaṇa (hand-taking) marriage rite conducted per gṛhya injunctions; the mother repeatedly addresses her son as a ‘treasure of virtues,’ creating a contrast between ritual solemnity and private indulgence.

Characters & Entities

• Gṛhya-vidhi
• pāṇigraha
• mother
• son

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Householder dharma is to be entered through proper rites and sustained by daily counsel toward virtue.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Kāśīkhaṇḍa frames the teaching within Kāśī’s sacred milieu, though this verse itself highlights marriage-rite (gṛhya-vidhi).

What ritualistic prescription is mentioned?

Pāṇigraha (marriage rite) performed according to Gṛhya-vidhi (gṛhya-sūtra procedure).