Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 47

अधीत्याध्ययनार्थं स द्वित्रैर्मित्रैः समं ययौ । एकपुत्रेति तन्माता प्रतारयति दीक्षितम्

adhītyādhyayanārthaṃ sa dvitrairmitraiḥ samaṃ yayau | ekaputreti tanmātā pratārayati dīkṣitam

اپنی پہلی تعلیم مکمل کر کے وہ مزید علم کے لیے دو تین ساتھیوں کے ساتھ روانہ ہوا۔ مگر اس کی ماں یہ سوچ کر کہ “یہ میرا اکلوتا بیٹا ہے”، دیکشت کو بہلاتی اور اس کی پردہ پوشی کرتی رہی۔

अधीत्यhaving studied
अधीत्य:
Kriya (पूर्वक्रिया/क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootअधि-इ (धातु)
Formक्त्वान्त (अव्ययभावे), पूर्वकालिक क्रिया; धातु: अधि+इ (अध्ययनम् कृत्वा)
अध्ययनार्थम्for the purpose of study
अध्ययनार्थम्:
Kriya-visheshana (प्रयोजन/हेतु)
TypeNoun
Rootअध्ययन (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (अध्ययनस्य अर्थः)
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; सर्वनाम
द्वित्रैःwith two or three
द्वित्रैः:
Visheshana (मित्रैः)
TypeAdjective
Rootद्वि (संख्या-प्रातिपदिक) + त्रि (संख्या-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), बहुवचन; समासः इतरेतर-द्वन्द्वः (द्वौ च त्रयश्च)
मित्रैःfriends
मित्रैः:
Sahakaraka (सह/सहयोगी)
TypeNoun
Rootमित्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), बहुवचन
समम्together
समम्:
Kriya-visheshana (सहभाव)
TypeIndeclinable
Rootसम (प्रातिपदिक)
Formअव्यय; उपसर्गार्थक/क्रियाविशेषण (सह/समानम्)
ययौwent
ययौ:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootया (धातु)
Formलिट् (परोक्शभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
एकपुत्रा(she who is) having one son
एकपुत्रा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootएक (संख्या-प्रातिपदिक) + पुत्र (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (एकः पुत्रः यस्याः सा)
इतिthus
इति:
Vacana-paryavasana (इत्यर्थ-चिह्न)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; इति-शब्दः (उद्धरण/निश्चयार्थक)
तत्that
तत्:
Visheshana (माता)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; सर्वनाम, (माता इत्यस्य विशेषणम्)
माताmother
माता:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमातृ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
प्रतारयतिdeceives
प्रतारयति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-तॄ (धातु)
Formलट् (वर्तमान/Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
दीक्षितम्the initiated boy (Dīkṣita)
दीक्षितम्:
Karman (कर्म)
TypeNoun
Rootदीक्षित (प्रातिपदिक; √दिक्ष्/दिक्ष् + क्त)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त विशेषणवत् संज्ञा

Skanda (deduced for Kāśīkhaṇḍa context) narrating to Agastya

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Scene: A young student setting out with a few companions for further study while his anxious mother, clinging to him as her only son, persuades and shields him; domestic threshold scene with undertone of impending moral conflict.

D
Dīkṣita
M
mother

FAQs

Over-attachment can distort dharma; affection must be guided by truth and right conduct.

The broader context is Kāśī (Vārāṇasī) in the Kāśīkhaṇḍa, though this verse itself is a moral narrative passage rather than a direct tīrtha-glorification.

None explicitly; the verse frames a life-stage of study (adhyayana) as a dharmic pursuit.