Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 34

Devanagari script

इति श्रोतुं मम मनः श्रुतिगोचरतां गतम् । युवयोर्वाक्सुधास्वाद मेदुरोदरमंथरम्

Transliteration

iti śrotuṃ mama manaḥ śrutigocaratāṃ gatam | yuvayorvāksudhāsvāda medurodaramaṃtharam

Translation

یوں سننے کے لیے میرا دل پوری طرح متوجہ ہو گیا ہے۔ تمہاری گفتار کی امرت جیسی لذت بھاری اور سست رو دل کو بھی ہلا کر حرکت میں لے آتی ہے۔

Word by Word

• इति: thus
• इति: Sambandha (Discourse marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय; इत्यादि-समाप्त्यर्थक/उद्धरणसूचक

• श्रोतुम्: to hear
• श्रोतुम्: Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु) + तुमुन् (कृत्-प्रत्यय)
• Form: तुमुनन्त (Infinitive); श्रवणार्थे

• मम: my
• मम: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी, एकवचन; उत्तमपुरुष-प्रत्ययार्थ

• मनः: mind
• मनः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मनस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• श्रुतिगोचरताम्: the state of being within hearing
• श्रुतिगोचरताम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: श्रुति + गोचरता (प्रातिपदिके)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (श्रुतेः गोचरता = hearing-range)

• गतम्: gone; having reached
• गतम्: Kriya (Predicative participle/क्रिया-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: गम् (धातु) + क्त (कृत्-प्रत्यय)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; भूतकर्मणि क्त-प्रत्यय; मनः इति पदस्य विशेषणम्

• युवयोः: of you two
• युवयोः: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी, द्विवचन (Dual)

• वाक्सुधास्वाद: the nectar-taste of (your) speech
• वाक्सुधास्वाद: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वाक् + सुधा + स्वाद (प्रातिपदिके)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (वाचः सुधायाः स्वादः)

• मेदुर: plump; full
• मेदुर: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मेदुर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (स्थूल/पुष्ट)

• उदर: belly
• उदर: Sambandha (Compound member/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: उदर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासाङ्ग (अन्तर्भूत)

• मन्थरम्: slow; gentle
• मन्थरम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मन्थर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; वाक्सुधास्वाद इति पदस्य विशेषणम्

Speaker

Śivaśarman (addressing the two Gaṇas)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī (Avimukta-kṣetra)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Gaṇas (addressed)

Visual Art Cues

Scene: A listener’s inner transformation is depicted: Śivaśarman’s mind, previously heavy and slow, becomes animated as he tastes the nectar of the Gaṇas’ speech; subtle imagery of a lotus opening or a lamp brightening accompanies the dialogue.

Characters & Entities

• Śivaśarman
• Gaṇas (implicit: 'you two')

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Śravaṇa—devout listening to sacred discourse—awakens the mind and becomes a means of inner transformation.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

None directly; the verse supports the Kāśī-khaṇḍa teaching style through dialogue and attentive listening.

What ritualistic prescription is mentioned?

No external ritual; the implied practice is śravaṇa (listening) to dharma-kathā.