Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 14

Devanagari script

यथेष्टमरणं केचिदाहुस्तत्त्वावबोधकाः । प्रयागे सर्वतीर्थानां राज्ञिसर्वाभिलाषदे

Transliteration

yatheṣṭamaraṇaṃ kecidāhustattvāvabodhakāḥ | prayāge sarvatīrthānāṃ rājñisarvābhilāṣade

Translation

کچھ لوگ، جو حقیقت کے ادراک کا دعویٰ کرتے ہیں، ‘اپنی مرضی سے مرنے’ کی بات کہتے ہیں؛ اور پریاگ کی طرف اشارہ کرتے ہیں—جو سب تیرتھوں کا راجا اور ہر مطلوبہ کامنا کا عطا کرنے والا ہے۔

Word by Word

• यथेष्टमरणम्: death as one wishes
• यथेष्टमरणम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यथा (अव्यय) + इष्ट + मरण (प्रातिपदिक; समास)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; अव्ययीभावः (यथेष्टम् = यथा इष्टम्) + मरणम्; समस्तपदम्

• केचित्: some (people)
• केचित्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; अनिश्चितवाचक-सर्वनाम

• आहुः: said
• आहुः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अह् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपदम्

• तत्त्वावबोधकाः: knowers/expounders of truth
• तत्त्वावबोधकाः: Karta (Apposition/समानााधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तत्त्व + अवबोधक (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (तत्त्वस्य अवबोधकाः)

• प्रयागे: in Prayāga
• प्रयागे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: प्रयाग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), एकवचन

• सर्वतीर्थानाम्: of all sacred places
• सर्वतीर्थानाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: सर्व + तीर्थ (प्रातिपदिक; समास)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध), बहुवचन; कर्मधारयः (सर्वाणि तीर्थानि)

• राज्ञि: in/at the king (i.e., as king among)
• राज्ञि: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), एकवचन

• सर्वाभिलाषदे: (in the place) granting all desires
• सर्वाभिलाषदे: Adhikarana (Qualifier in locative/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व + अभिलाष + द (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), एकवचन; उपपद-तत्पुरुषः (सर्वान् अभिलाषान् ददाति इति)

Speaker

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda speaking to Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prayāga

Type: sangam

Visual Art Cues

Scene: At the confluence, three rivers are personified; pilgrims bathe at the saṅgama while a group of disputants gestures about ‘yatheṣṭa-maraṇa’. Above, a subtle celestial canopy suggests Prayāga’s tīrtha-rāja status.

Characters & Entities

• Prayāga
• Tīrtha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purāṇic tradition exalts certain tīrthas as uniquely powerful; Prayāga is praised as granting desired spiritual aims.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prayāga, celebrated as sarvatīrtha-rāja, the king among pilgrimage places.

What ritualistic prescription is mentioned?

Not explicit in this verse; it gestures toward tīrtha-sevana (seeking merit at Prayāga) as a means to attain goals.