Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 23

Devanagari script

धौम्योपमन्युवत्साद्या मुनयो मुनिकन्यकाः । तच्छांत्यर्थं समाजग्मुर्धन्यं विश्वानराश्रमम्

Transliteration

dhaumyopamanyuvatsādyā munayo munikanyakāḥ | tacchāṃtyarthaṃ samājagmurdhanyaṃ viśvānarāśramam

Translation

دھومیہ، اُپمنیو اور وَتس وغیرہ مُنی، اور تپسوی خاندانوں کی مُنی کنیاں بھی ساتھ؛ اسی شانتی اور منگل کے لیے سب اکٹھے ہوئے اور دھنی وِشوانر آشرم میں آ پہنچے۔

Word by Word

• धौम्योपमन्युवत्साद्याः: Dhaumya, Upamanyu, Vatsa and others
• धौम्योपमन्युवत्साद्याः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: धौम्य + उपमन्यु + वत्स + आदि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; बहुवचन; इतरेतर-द्वन्द्व (नामसमूहः) ‘धौम्य-उपमन्यु-वत्स-आदयः’

• मुनयः: sages
• मुनयः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; बहुवचन

• मुनिकन्यकाः: daughters of sages
• मुनिकन्यकाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मुनि + कन्यका (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (मुनिनां कन्यकाः)

• तत्: that
• तत्: Hetu/Purpose marker (उद्देश्य)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति; एकवचन; विशेषण (शान्त्यर्थम्)

• शान्ति: peace
• शान्ति: Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Noun
• Root: शान्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; (समासे पूर्वपद)

• अर्थम्: for the sake
• अर्थम्: Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Noun
• Root: अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति; एकवचन; (समासे उत्तरपद)

• तच्छान्त्यर्थम्: for that peace
• तच्छान्त्यर्थम्: Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Noun
• Root: तद् + शान्ति + अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति; एकवचन; तत्पुरुष (शान्त्यर्थम्) सह सर्वनाम-पूर्वपद; प्रयोजनार्थक

• समाजग्मुः: assembled; came together
• समाजग्मुः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + आ + गम् (धातु)
• Form: लिट् (परिपूर्णभूत/Perfect); प्रथमपुरुष; बहुवचन; परस्मैपद

• धन्यम्: blessed; auspicious
• धन्यम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: धन्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति; एकवचन; विशेषण (विश्वानराश्रमम्)

• विश्वानराश्रमम्: the hermitage of Viśvānara
• विश्वानराश्रमम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: विश्वानर + आश्रम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति; एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (विश्वानरस्य आश्रमः)

Speaker

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda → Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Viśvānara-āśrama (within Kāśī sacred landscape)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A serene hermitage named Viśvānara: sages Dhaumya, Upamanyu, Vatsa and others arrive with ascetic maidens; they carry kuśa, waterpots, and offerings, gathering under trees for a śānti rite amid sacred quiet.

Characters & Entities

• Dhaumya
• Upamanyu
• Vatsa
• Viśvānara

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Śānti is achieved through collective holiness—sages gather at a sanctified āśrama to restore auspicious order and spiritual well-being.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The blessed Viśvānara-āśrama within the Kāśīkhaṇḍa’s sacred landscape of Kāśī.

What ritualistic prescription is mentioned?

A śānti-purpose gathering is indicated (tac-chānty-artham), implying rites for pacification/benediction, though the specific procedure is not detailed in this verse.