Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 68

Devanagari script

दूरादेष पुरोभागे ज्वालामालासमाकुलः । शिखाभिर्लेलिहानोभ्रं दृश्यते पश्य पावकः

Transliteration

dūrādeṣa purobhāge jvālāmālāsamākulaḥ | śikhābhirlelihānobhraṃ dṛśyate paśya pāvakaḥ

Translation

دیکھو—آگے سامنے، دور سے ایک آگ دکھائی دیتی ہے؛ شعلوں کی مالاؤں سے گھری ہوئی، اس کی لپٹیں آسمان کو چاٹتی معلوم ہوتی ہیں۔

Word by Word

• दूरात्: from afar
• दूरात्: अपादान (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: दूर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (5th/Ablative), एकवचन; अव्ययीभावार्थे ("from afar")

• एषः: this (one)
• एषः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन

• पुरोभागे: in the front part / ahead
• पुरोभागे: अधिकरण (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पुरोभाग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन; समासः—पुरः + भाग (षष्ठी/उपपद-तत्पुरुष)

• ज्वालामालासमाकुलः: filled with a chain/garland of flames
• ज्वालामालासमाकुलः: विशेषण (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: ज्वाला (प्रातिपदिक) + माला (प्रातिपदिक) + समाकुल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—ज्वालामाला + समाकुल (तृतीया-तत्पुरुष: "jumbled/filled with a garland of flames")

• शिखाभिः: with flames/tongues (of fire)
• शिखाभिः: करण (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: शिखा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), बहुवचन

• लेलिहानः: licking
• लेलिहानः: विशेषण (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: लिह् (धातु)
• Form: वर्तमानकृदन्त (शतृ/Present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; "licking"

• अभ्रम्: the sky/clouds
• अभ्रम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अभ्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन

• दृश्यते: is seen / appears
• दृश्यते: क्रिया (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपद, कर्मणि-प्रयोग (passive)

• पश्य: see! / look!
• पश्य: आज्ञा/प्रेरणा (Directive)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन; परस्मैपद

• पावकः: fire
• पावकः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पावक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Vijayadatta (pointing out the fire)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Setu-kṣetra (contextual)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A pilgrim pair (father and son) on a coastal/forest edge sees, from afar, a towering fire crowned with garlands of flame; tongues of fire lick a darkening sky, creating a deceptive beacon-like spectacle.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Perception can be deceptive in crisis; one must discern rightly before acting.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is named; the verse functions as narrative imagery within Setukhaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.