Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 74

Devanagari script

योऽध्यायमेनं पठते मनुष्यः शृणोति वा भक्तियुतो द्विजेंद्राः । स्वर्गादयस्तस्य न दुर्लभाः स्युः कैवल्यमप्यस्य करस्थमेव

Transliteration

yo'dhyāyamenaṃ paṭhate manuṣyaḥ śṛṇoti vā bhaktiyuto dvijeṃdrāḥ | svargādayastasya na durlabhāḥ syuḥ kaivalyamapyasya karasthameva

Translation

اے دِوِجوں کے سردارو! جو انسان اس ادھیائے کو پڑھتا ہے یا بھکتی کے ساتھ سنتا ہے، اس کے لیے سَورگ وغیرہ دشوار نہیں رہتے؛ بلکہ کیولیہ بھی گویا اس کے ہاتھ میں ہے۔

Word by Word

• यः: who
• यः: Karta (Relative subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन

• अध्यायम्: chapter
• अध्यायम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अध्याय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन

• एनम्: this
• एनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन

• पठते: reads/recites
• पठते: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: पठ् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन, आत्मनेपद

• मनुष्यः: a person
• मनुष्यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मनुष्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन

• शृणोति: hears
• शृणोति: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन, परस्मैपद

• वा: or
• वा: Discourse particle (Alternative)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (निपात)
• Form: अव्यय (समुच्चय/विकल्पार्थक निपात)

• भक्ति-युतः: endowed with devotion
• भक्ति-युतः: Karta (Qualifier of subject)
• Type: Adjective
• Root: भक्ति (प्रातिपदिक) + युत (कृदन्त-प्रातिपदिक, √युज्/यु ‘to join’, past participle sense ‘endowed’) (समास)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; तृतीया-तत्पुरुषः—‘भक्त्या युतः’

• द्विज-इन्द्राः: O best of Brahmins
• द्विज-इन्द्राः: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक) + इन्द्र (प्रातिपदिक) (समास)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः—‘द्विजानाम् इन्द्राः’ (vocative sense by context)

• स्वर्ग-आदयः: heaven and the like
• स्वर्ग-आदयः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: स्वर्ग (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक) (समास)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), बहुवचन; तत्पुरुषः—‘स्वर्गः आदिः येषाम्’ (svargādi- ‘heaven etc.’)

• तस्य: for him/of him
• तस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन

• न: not
• न: Negation
• Type: Indeclinable
• Root: न (निपात)
• Form: अव्यय (निषेध-निपात)

• दुर्लभाः: hard to obtain
• दुर्लभाः: Karta (Predicate adjective)
• Type: Adjective
• Root: दुर्लभ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), बहुवचन; विशेषणम् (to स्वर्गादयः)

• स्युः: would be/are
• स्युः: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन, परस्मैपद

• कैवल्यम्: liberation (kaivalya)
• कैवल्यम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कैवल्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन

• अपि: also
• अपि: Discourse particle (Also)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (निपात)
• Form: अव्यय (समुच्चय/अप्यर्थक निपात)

• अस्य: of him
• अस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन

• कर-स्थम्: in (his) hand, readily available
• कर-स्थम्: Karta (Predicate adjective to कैवल्यम्)
• Type: Adjective
• Root: कर (प्रातिपदिक) + स्थ (कृदन्त-प्रातिपदिक, √स्था ‘to stand’) (समास)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; सप्तमी-तत्पुरुषः—‘करे स्थम्’

• एव: indeed/just
• एव: Discourse particle (Emphasis)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (निपात)
• Form: अव्यय (अवधारण-निपात)

Speaker

Sūta (deduced: concluding phalaśruti in Sūta’s narration)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Setu-khaṇḍa adhyāya (textual tīrtha)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Dvijendras/ṛṣis

Visual Art Cues

Scene: A circle of dvijas listens with folded hands as a reciter chants the Setu chapter; above them, symbolic visions of svarga and a serene kaivalya-light appear, indicating both worldly and ultimate fruits.

Characters & Entities

• Bhakti
• Svarga
• Kaivalya
• Dvijas

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Devotional hearing and recitation of tīrtha-māhātmya is itself a liberating practice, granting both worldly merit and ultimate release.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Setu Māhātmya as a whole—praising Setu/Setubandha—through a chapter-ending promise of fruits.

What ritualistic prescription is mentioned?

Pāṭha (recitation) or śravaṇa (devotional listening) of the chapter.