Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 60

Devanagari script

देवीपुरी च प्राक्कोटिरुभयं सेतुमूलकम् । उभयं पुण्यमाख्यातं पवित्रं पापनाशनम्

Transliteration

devīpurī ca prākkoṭirubhayaṃ setumūlakam | ubhayaṃ puṇyamākhyātaṃ pavitraṃ pāpanāśanam

Translation

دیوی پوری مشرقی کنارہ ہے، اور دونوں سرے سیتومول سے وابستہ ہیں۔ دونوں کو پُنّیہ مَے کہا گیا ہے—پاک کرنے والے اور پاپوں کو نَشٹ کرنے والے۔

Word by Word

• देवीपुरी: Devīpurī
• देवीपुरी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देवीपुरी (प्रातिपदिक; देवी + पुरी)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्तृस्थानी/वाक्यविषय

• च: and
• च: Avyaya (Conjunction/अव्यय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (conjunction)

• प्राक्कोटिः: the eastern end
• प्राक्कोटिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: प्राक्कोटि (प्रातिपदिक; प्राक् + कोटि)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; अधिकरण/दिशावाचक-अव्ययीभावसमास; वाक्यविषय

• उभयम्: both (together)
• उभयम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: उभय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समाहार (collective)

• सेतुमूलकम्: connected with/pertaining to the bridge-base
• सेतुमूलकम्: Kriya (Predicate/विधेय)
• Type: Adjective
• Root: सेतुमूलक (प्रातिपदिक; सेतु + मूलक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विधेयविशेषण; ‘having the bridge-base as (its) basis’

• उभयम्: both
• उभयम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: उभय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; वाक्यविषय (resumptive)

• पुण्यम्: meritorious/holy
• पुण्यम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पुण्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण

• आख्यातम्: is declared
• आख्यातम्: Kriya (Predicate/विधेय)
• Type: Adjective
• Root: आ-ख्या (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (PPP); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘is declared/called’

• पवित्रम्: pure/sacred
• पवित्रम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पवित्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण

• पापनाशनम्: destroyer of sins
• पापनाशनम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पापनाशन (प्रातिपदिक; पाप + नाशन)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण

Speaker

Skanda (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Devīpurī (eastern koṭi) and Darbhaśayyā/Setumūla complex (western koṭi)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A diptych-like scene: on one side Devīpurī as the eastern gate with pilgrims arriving; on the other side the western terminal Darbhaśayyā with pilgrims offering prayers—both framed as equally holy.

Characters & Entities

• Devīpurī
• Setumūla

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Multiple sacred nodes within one kṣetra can each confer purification; holiness is distributed across the pilgrimage landscape.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Devīpurī as the eastern extremity, and the Setumūla-related endpoints as sin-destroying holy places.

What ritualistic prescription is mentioned?

Implied tīrtha-sevā (reverent visitation/bathing) at both sacred endpoints; the verse emphasizes their purifying power.