Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 69

Devanagari script

गौतम उवाच । श्रीरामनाथेश्वर गूढमेत्तद्रहस्यभूतं परमं विशोकम् । त्वत्पादमूलं भजतां नृणां ये सेवां प्रकुर्वंति हि तेऽपि धन्याः

Transliteration

gautama uvāca | śrīrāmanātheśvara gūḍhamettadrahasyabhūtaṃ paramaṃ viśokam | tvatpādamūlaṃ bhajatāṃ nṛṇāṃ ye sevāṃ prakurvaṃti hi te'pi dhanyāḥ

Translation

گوتم نے کہا: اے شری رام ناتھیشور! یہ بات نہایت پوشیدہ، راز کی تعلیم ہے—اعلیٰ ترین اور غم سے پاک۔ جو لوگ تمہارے قدموں کی جڑ میں بھجن کرتے ہیں، اور جو ان بھکتوں کی خدمت کرتے ہیں، وہ بھی مبارک ہیں۔

Word by Word

• गौतमः: Gautama
• गौतमः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गौतम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्, प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• श्रीरामनाथेश्वर: O Lord Śrī-Rāmanātheśvara
• श्रीरामनाथेश्वर: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: श्री-राम-नाथ-ईश्वर (प्रातिपदिक; श्री + राम + नाथ + ईश्वर)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन

• गूढम्: hidden, secret
• गूढम्: Visheshana (Adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: गूढ (प्रातिपदिक; √गुह्-क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण

• एतत्: this
• एतत्: Karta/Predicate (प्रस्ताव्य)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• रहस्यभूतम्: having the nature of a mystery
• रहस्यभूतम्: Visheshana (Adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: रहस्य-भूत (प्रातिपदिक; रहस्य + भूत)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण

• परमम्: supreme
• परमम्: Visheshana (Adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: परम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण

• विशोकम्: free from sorrow
• विशोकम्: Visheshana (Adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: विशोक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण

• त्वत्पादमूलम्: the root of your feet (your feet)
• त्वत्पादमूलम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: त्वत्-पाद-मूल (प्रातिपदिक; त्वत् + पाद + मूल)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• भजताम्: of those who worship
• भजताम्: Shashthi-sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Verb
• Root: भज् (धातु)
• Form: शतृ/शानच्-प्रत्यय (वर्तमानकाले कृदन्त) ‘भजत्’ + षष्ठी बहुवचन (Genitive plural)

• नृणाम्: of men
• नृणाम्: Shashthi-sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: नृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन

• ये: who
• ये: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• सेवाम्: service
• सेवाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सेवा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• प्रकुर्वन्ति: perform
• प्रकुर्वन्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र- कृ (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद

• हि: indeed
• हि: Sambandha/Particle (सम्बन्ध/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (particle), हेत्वर्थ/निश्चयार्थ

• ते: they
• ते: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• अपि: also
• अपि: Sambandha/Particle (सम्बन्ध/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: निपात (particle)

• धन्याः: blessed, fortunate
• धन्याः: Predicate (विधेय)
• Type: Adjective
• Root: धन्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण (ते इति)

Speaker

Gautama

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Rāmanātheśvara at Setu

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Śrī Rāmanātheśvara (addressed)

Visual Art Cues

Scene: Gautama rishi reveals a ‘gūḍha rahasya’: devotees worship at the Lord’s feet; another group serves those devotees—offering water, food, and guidance—both bathed in temple lamplight.

Characters & Entities

• Gautama
• Śrī Rāmanātheśvara

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Taking refuge at the Lord’s feet and serving His devotees is presented as a ‘secret’ and sorrow-destroying path.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Setu/Rāmeśvaram, through direct praise of Śrī Rāmanātheśvara.

What ritualistic prescription is mentioned?

Bhajana at the Lord’s feet (pāda-mūla) and sevā (service), especially service to devotees.