Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 30

Devanagari script

नील उवाच । यद्देशकालदिग्भेदैरभिन्नं सर्वदा द्वयम् । तस्मै रामेश्वरायास्मै नमोऽभिन्नस्व रूपिणे

Transliteration

nīla uvāca | yaddeśakāladigbhedairabhinnaṃ sarvadā dvayam | tasmai rāmeśvarāyāsmai namo'bhinnasva rūpiṇe

Translation

نیل نے کہا: جو مقام، زمان اور سمت کے امتیاز سے کبھی جدا نہیں ہوتا، ہمیشہ غیر دوئی ہے—اُس رامیشور کو نمسکار، جس کی حقیقت ناقابلِ تقسیم یکتائی ہے۔

Word by Word

• नीलः: Nīla
• नीलः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नील (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन

• यत्: that which
• यत्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; सम्बन्ध (relative)

• देशकालदिग्भेदैः: by distinctions of place, time, and direction
• देशकालदिग्भेदैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: देश-काल-दिक्-भेद (प्रातिपदिक; देश + काल + दिक् + भेद)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), बहुवचन; समाहार/तत्पुरुष-समास (determinative chain)

• अभिन्नम्: undivided, not different
• अभिन्नम्: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: अ-भिन्न (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन

• सर्वदा: always
• सर्वदा: Adverbial (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सर्वदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (temporal adverb)

• द्वयम्: duality, twofoldness
• द्वयम्: Predicate/Viśeṣya (complement)
• Type: Noun
• Root: द्वय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन

• तस्मै: to him
• तस्मै: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति (4th/Dative), एकवचन

• रामेश्वराय: to Rāmeśvara
• रामेश्वराय: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: राम-ईश्वर (प्रातिपदिक; राम + ईश्वर)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति (4th/Dative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष

• अस्मै: to this one
• अस्मै: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति (4th/Dative), एकवचन

• नमः: salutation
• नमः: Kriya-artha (Salutation expression)
• Type: Noun
• Root: नमस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; नमस्कारार्थक

• अभिन्नस्वरूपिणे: to the one whose own form is undivided
• अभिन्नस्वरूपिणे: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: अ-भिन्न-स्व-रूपिन् (प्रातिपदिक; अभिन्न + स्व + रूपिन्)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति (4th/Dative), एकवचन; तत्पुरुष (determinative)

Speaker

Nīla

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Rāmeśvara

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Nīla offers a hymn while the horizon merges sea and sky; the composition visually dissolves boundaries, echoing 'abhinna' and 'advaya'.

Characters & Entities

• Nīla
• Śiva (Rāmeśvara)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The Divine is non-dual and beyond limiting categories; pilgrimage and worship point the mind to that indivisible reality.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Rāmeśvaram at Setu, where Rāmeśvara is praised as beyond spatial-temporal division.

What ritualistic prescription is mentioned?

None stated; it is a metaphysical stuti expressed as namaskāra.