Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 80

Devanagari script

यत्स्वभावानि सृष्टानि ब्रह्मणा परमेष्ठिना । वर्तंते तत्स्वभा वानि स्वभावो मे ह्यगाधता

Transliteration

yatsvabhāvāni sṛṣṭāni brahmaṇā parameṣṭhinā | vartaṃte tatsvabhā vāni svabhāvo me hyagādhatā

Translation

جو جو سُبھاؤ پرمیشٹھھی برہما نے پیدا کیے، مخلوقات انہی سُبھاؤ کے مطابق برتاؤ کرتی ہیں۔ میرا اپنا سُبھاؤ بھی بے کنار ہے، آسانی سے بدلنے والا نہیں۔

Word by Word

• यत्: whatever/that which
• यत्: Sambandha (Relative/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्धार्थे (relative pronoun: 'whatever/that which')

• स्वभावानि: innate natures
• स्वभावानि: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्व + भाव (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; स्वस्य भावः (one's own nature)

• सृष्टानि: created
• सृष्टानि: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सृज् (धातु) → सृष्ट (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन; 'created'

• ब्रह्मणा: by Brahmā
• ब्रह्मणा: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन

• परमेष्ठिना: by the Supreme Lord (Parameṣṭhin)
• परमेष्ठिना: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: परमेष्ठिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; ब्रह्मणः विशेषणरूपेण (epithet)

• वर्तन्ते: proceed/continue
• वर्तन्ते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वृत् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष (3rd person), बहुवचन; आत्मनेपद

• तत्: that
• तत्: Sambandha (Correlative/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; तस्य (correlative 'that')

• स्वभावानि: natures
• स्वभावानि: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: स्व + भाव (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन

• स्वभावः: nature
• स्वभावः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: स्व + भाव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• मे: my
• मे: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन; एन्क्लिटिक रूप

• हि: indeed
• हि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (particle), अवधान/हेतु-प्राय (indeed/for)

• अगाधता: unfathomableness/depth
• अगाधता: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अगाधता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; भाववाचक (abstract noun)

Speaker

Samudra (Varuṇa; Lord of the Ocean)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Setubandha / Setu-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Samudra-deva explains that Brahmā created fixed natures; the sea’s depth symbolizes ‘agādhatā’. The horizon and vast waters visually encode inevitability and order.

Characters & Entities

• Brahmā (Parameṣṭhin)
• Samudra (Ocean)
• Rāma

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Creation operates through svabhāva (inherent nature); wisdom lies in working with dharma and cosmic law rather than forcing the impossible.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Setu/Rāmeśvaram is the broader tīrtha-context, where the ocean-crossing becomes sanctified history.

What ritualistic prescription is mentioned?

None directly; the verse provides a metaphysical explanation (svabhāva) within the tīrtha narrative.