Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 64

Devanagari script

निरुद्धतोयं सौमित्रे करिष्यामि क्षणादहम् । सशंखशुक्ताजालं हि समीनमकरं शनैः

Transliteration

niruddhatoyaṃ saumitre kariṣyāmi kṣaṇādaham | saśaṃkhaśuktājālaṃ hi samīnamakaraṃ śanaiḥ

Translation

“اے سومِتری! میں ایک ہی لمحے میں اس کے پانی کو روک دوں گا، یہاں تک کہ آہستہ آہستہ یہ شنکھوں اور سیپیوں کا ڈھیر بن جائے، اور مچھلیاں اور مکر سب ظاہر ہو جائیں۔”

Word by Word

• निरुद्धतोयम्: water that is blocked; blocked waters
• निरुद्धतोयम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: निरुद्ध (कृदन्त; क्त, रुध् + निर्) + तोय (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास (निरुद्धं तोयं यस्मिन्/यत्); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• सौमित्रे: O Saumitri (Lakshmana)
• सौमित्रे: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: सौमित्रि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन

• करिष्यामि: I will make/do
• करिष्यामि: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लृट्-लकार (Simple Future), परस्मैपद, उत्तम-पुरुष (1st), एकवचन

• क्षणात्: in a moment; within an instant
• क्षणात्: Apadana (अपादान)
• Type: Noun
• Root: क्षण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (5th/Ablative), एकवचन; अवधी/कालार्थे

• अहम्: I
• अहम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, प्रथमा, एकवचन

• सशंखशुक्ताजालम्: with nets of conches and oysters (i.e., full of them)
• सशंखशुक्ताजालम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: स (उपपद/सह) + शंख (प्रातिपदिक) + शुक्ता (प्रातिपदिक) + जाल (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (सह-समासार्थ: शंखैः शुक्ताभिः च युक्तं जालम्); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (समुद्र/तोयम् प्रति)

• हि: indeed; for
• हि: Sambandha (Discourse particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (particle; emphasis/causal)

• समीनमकरम्: with fish and makaras
• समीनमकरम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: स (उपपद/सह) + मीन (प्रातिपदिक) + मकर (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (सह-समासार्थ: मीनैः मकरैः च युक्तम्); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण

• शनैः: slowly; gradually
• शनैः: Sambandha (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: शनैः (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb)

Speaker

Rāma

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Setu-samudra-tīra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Pilgrimage audience

Visual Art Cues

Scene: Rāma declares he will restrain the waters; the ocean is imagined receding, exposing conches, shells, fish, and makaras—an apocalyptic shoreline tableau.

Characters & Entities

• Rāma
• Lakṣmaṇa (Saumitrī)
• Ocean
• Śaṅkha (conch)
• Śukti (shell)
• Mīna (fish)
• Makara

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Power is invoked not for cruelty but to remove obstruction to dharmic purpose; nature itself is addressed as accountable to cosmic order.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Setukhaṇḍa’s oceanfront setting tied to the Setu/Rāmeśvaram pilgrimage memory.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it describes intended coercive action against the ocean after failed upāsanā.