Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 3

Devanagari script

सर्वतीर्थस्य फलदां सर्वोपद्रवनाशिनीम् । कैलासशिखरासीनं देवदेवं जगद्गुरुम् । पंचवक्त्रं दशभुजं त्रिनेत्रं शूलपाणिनम्

Transliteration

sarvatīrthasya phaladāṃ sarvopadravanāśinīm | kailāsaśikharāsīnaṃ devadevaṃ jagadgurum | paṃcavaktraṃ daśabhujaṃ trinetraṃ śūlapāṇinam

Translation

وہ حکایت تمام تیرتھوں کا پھل عطا کرتی اور ہر آفت کو مٹا دیتی ہے۔ اس میں کیلاش کی چوٹی پر متمکن دیوتاؤں کے دیوتا، جگت گرو کا وصف ہے—پانچ چہروں والا، دس بازوؤں والا، تین آنکھوں والا، ہاتھ میں ترشول تھامے ہوئے۔

Word by Word

• सर्वतीर्थस्य: of all sacred places
• सर्वतीर्थस्य: Shashthi-sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: सर्व-तीर्थ (प्रातिपदिक; सर्व + तीर्थ)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन

• फलदाम्: granting fruits (benefits)
• फलदाम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: फल-दा (प्रातिपदिक; फल + दा)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (कथाम्—अनुवृत्त)

• सर्वोपद्रवनाशिनीम्: destroying all calamities
• सर्वोपद्रवनाशिनीम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व-उपद्रव-नाशिनी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (कथाम्—अनुवृत्त)

• कैलासशिखरासीनम्: seated on the peak of Kailāsa
• कैलासशिखरासीनम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कैलास-शिखर-आसीन (प्रातिपदिक; कैलास + शिखर + आसीन)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (PPP) ‘seated on’; विशेषण (देवदेवम्—अनुवृत्त)

• देवदेवम्: the god of gods
• देवदेवम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: देव-देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• जगद्गुरुम्: teacher of the world
• जगद्गुरुम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: जगत्-गुरु (प्रातिपदिक; जगत् + गुरु)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• पञ्चवक्त्रम्: five-faced
• पञ्चवक्त्रम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पञ्च-वक्त्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (देवदेवम्—अनुवृत्त)

• दशभुजम्: ten-armed
• दशभुजम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दश-भुज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण

• त्रिनेत्रम्: three-eyed
• त्रिनेत्रम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: त्रि-नेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण

• शूलपाणिनम्: the one with a trident in hand
• शूलपाणिनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: शूल-पाणि (प्रातिपदिक; शूल + पाणि)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Vyāsa (narration/description)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kailāsa

Type: peak

Skanda Dialogue

Listener: Pārtha/Yudhiṣṭhira

Visual Art Cues

Scene: Śiva enthroned on the snowy summit of Kailāsa, immense and serene, five faces oriented to directions, ten arms holding divine weapons and symbols, three eyes luminous; the trident prominent; the scene radiates protective power as if dissolving calamities.

Characters & Entities

• Śiva (Deva-deva, Jagad-guru)
• Kailāsa
• Tīrtha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Devotional hearing and remembrance of Śiva’s presence grants tīrtha-like merit and removes obstacles (upadrava).

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kailāsa is explicitly invoked as Śiva’s seat; Dharmāraṇya-kathā is praised as equivalent to all tīrthas in merit.

What ritualistic prescription is mentioned?

No specific rite; the emphasis is on śravaṇa/smaraṇa (hearing/remembering) that yields sarva-tīrtha-phala.