Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 2

वत्स गार्हस्थ्यमास्थाय नरः सर्वमिदं जगत् । पुष्णाति तेन लोकांश्च स जयत्यभिवांछितान्

vatsa gārhasthyamāsthāya naraḥ sarvamidaṃ jagat | puṣṇāti tena lokāṃśca sa jayatyabhivāṃchitān

اے عزیز! گِرہستھ کے دھرم کا سہارا لے کر انسان اس سارے جگت کی پرورش کرتا ہے؛ اور اسی سہارے سے وہ اپنے مطلوبہ لوکوں اور من چاہی کامیابیوں کو پاتا ہے۔

वत्सO child/dear one
वत्स:
Sambodhana (Address)
TypeNoun
Rootवत्स (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, सम्बोधन (Vocative), एकवचनम्
गार्हस्थ्यम्the householder state
गार्हस्थ्यम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootगार्हस्थ्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया (Accusative), एकवचनम्
आस्थायhaving adopted
आस्थाय:
Purvakala-kriya (Prior action)
TypeIndeclinable
Rootआ + √स्था (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
Formक्त्वान्त/ल्यपन्त-अव्ययम् (absolutive/gerund) — ‘आश्रित्य/गृहीत्वा’
नरःa man/person
नरः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootनर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा (Nominative), एकवचनम्
सर्वम्entire
सर्वम्:
Karma (Object qualifier)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया (Accusative), एकवचनम्; ‘जगत्’ इति विशेष्यस्य विशेषणम्
इदम्this
इदम्:
Karma (Object qualifier)
TypeAdjective
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया (Accusative), एकवचनम्; ‘जगत्’ इति विशेष्यस्य विशेषणम्
जगत्world
जगत्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootजगत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया (Accusative), एकवचनम्
पुष्णातिnourishes/supports
पुष्णाति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√पुष् (धातु)
Formलट्-लकारः (Present), प्रथमपुरुषः (3rd person), एकवचनम्; परस्मैपदम्
तेनby that/thereby
तेन:
Karana/Hetu (Instrument/Cause)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, तृतीया (Instrumental), एकवचनम्; हेतु/साधनार्थे
लोकान्worlds/people
लोकान्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया (Accusative), बहुवचनम्
and
:
Sambandha (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्ययम् (conjunction)
सःhe
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा (Nominative), एकवचनम्
जयतिwins/attains
जयति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√जि (धातु)
Formलट्-लकारः (Present), प्रथमपुरुषः (3rd person), एकवचनम्; परस्मैपदम्
अभिवाञ्छितान्desired/longed-for
अभिवाञ्छितान्:
Karma (Object qualifier)
TypeAdjective
Rootअभि + √वाञ्छ् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past passive participle used adjectivally); पुंलिङ्गे, द्वितीया (Accusative), बहुवचनम्; ‘लोकान्’ इति विशेष्यस्य विशेषणम्

Vyāsa

Listener: Disciple addressed as 'vatsa'

Scene: A prosperous yet restrained household scene: the householder gives food to guests, feeds cows, offers to fire, and supports family; the ‘world’ is symbolized by dependents—students, ascetics, animals, and the poor—being nourished.

G
Gārhasthya (householder āśrama)

FAQs

The householder’s dharma is celebrated as world-sustaining; responsible life and generosity become a path to spiritual and worldly fulfillment.

No site is mentioned; the verse praises the āśrama system, especially gārhasthya.

No specific rite is prescribed here; it states the principle that gṛhastha duties nourish society and lead to desired attainments.