Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 7

चतुर्णामपि भूतानां प्राणिनोतीव चोत्तमाः । प्राणिकेभ्योपि मुनिश्रेष्ठाः सर्वे बुद्ध्युपजीविनः

caturṇāmapi bhūtānāṃ prāṇinotīva cottamāḥ | prāṇikebhyopi muniśreṣṭhāḥ sarve buddhyupajīvinaḥ

چار قسم کے بھوتوں میں جاندار ہی بے شک سب سے افضل ہیں؛ اور جانداروں میں بھی منی شریشٹھ یعنی عظیم رشی سب سے برتر ہیں—کیونکہ وہ سب بیدار عقل و بصیرت کے سہارے جیتے ہیں۔

चतुर्णाम्of four
चतुर्णाम्:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootcatur (संख्या-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), बहुवचन; संख्यावाचक
अपिalso, even
अपि:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चय/अवधारणार्थक अव्यय (particle: ‘also/even’)
भूतानाम्of beings/creatures
भूतानाम्:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootbhūta (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), बहुवचन
प्राणिनःliving beings
प्राणिनः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootprāṇin (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), बहुवचन
अतीवexceedingly
अतीव:
Kriya-visheshaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootअतीव (अव्यय)
Formअव्यय (adverb: ‘very/exceedingly’)
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-बोधक अव्यय (conjunction)
उत्तमाःexcellent, superior
उत्तमाः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootuttama (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), बहुवचन; विशेषण (of प्राणिनः)
प्राणिकेभ्यःthan living beings / from the living
प्राणिकेभ्यः:
Apadana (Comparison-source/अपादान)
TypeNoun
Rootprāṇika (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (5th/Ablative), बहुवचन
अपिeven
अपि:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय (particle: ‘even/also’)
मुनिश्रेष्ठाःbest sages
मुनिश्रेष्ठाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootmuni (प्रातिपदिक) + śreṣṭha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (‘best among sages’)
सर्वेall
सर्वे:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootsarva (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), बहुवचन; विशेषण (of मुनिश्रेष्ठाः)
बुद्धिintellect
बुद्धि:
Sambandha (Compound-member/समासाङ्ग)
TypeNoun
Rootbuddhi (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रातिपदिक (समासपूर्वपद)
उपजीविनःliving by (their) intellect
उपजीविनः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootउप-जीव् (धातु) + इनि (प्रातिपदिक: upajīvin)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), बहुवचन; कृदन्त-प्रातिपदिक (इनि-प्रत्यय): ‘living by/depending on’

Vyāsa (contextual continuation)

Listener: Bhārata (Janamejaya)

Scene: A line of sages with matted hair and staffs, luminous foreheads, seated in meditation; below them ordinary beings; above them a subtle radiance signifying buddhi/awakening.

M
Munis (sages)

FAQs

Discernment (buddhi) elevates life; sages exemplify the highest use of intelligence in service of dharma and liberation.

Not a specific tirtha; the verse praises the sage-ideal that typically flourishes in sacred forests like Dharmāraṇya.

None; it is a value-teaching exalting the muni life grounded in buddhi and dharma.