Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 52

Devanagari script

अक्षालितपदद्वद्व आचांतोऽप्यशुचिर्म्मतः । त्रिः पीत्वांबु विशुद्ध्यर्थं ततः खानि विशोधयेत्

Transliteration

akṣālitapadadvadva ācāṃto'pyaśucirmmataḥ | triḥ pītvāṃbu viśuddhyarthaṃ tataḥ khāni viśodhayet

Translation

اگر دونوں پاؤں نہ دھوئے ہوں تو آچمن کے بعد بھی آدمی ناپاک سمجھا جاتا ہے۔ پاکیزگی کے لیے تین بار پانی چُس کر پئے، پھر حواس کے دہانوں/بدنی سوراخوں کو صاف کرے۔

Word by Word

• अक्षालितपदद्वन्द्वः: one whose pair of feet is unwashed
• अक्षालितपदद्वन्द्वः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: अक्षालित (कृदन्त; √क्षल् धोवने, नञ्-पूर्वक क्त) + पदद्वन्द्व (प्रातिपदिक; पद + द्वन्द्व)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेष्य-विशेषणभावः

• आचान्तः: having sipped (water)
• आचान्तः: Karta (कर्ता; with following predicate)
• Type: Adjective
• Root: आचान्त (कृदन्त; आ-√चम्, क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्तरि क्त (past participle)

• अपि: even/though
• अपि: —
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; अपवाद/समुच्चय (particle)

• अशुचिः: impure
• अशुचिः: Karta-predicate (कर्तृ-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अशुचि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण

• मतः: is considered
• मतः: Kriya (copular sense)
• Type: Adjective
• Root: मत (कृदन्त; √मन् ज्ञाने, क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मणि/भावे क्त; ‘इति मतः’ = ‘is considered’

• त्रिः: thrice
• त्रिः: —
• Type: Indeclinable
• Root: त्रिः (अव्यय)
• Form: अव्यय; संख्यावाचक-क्रियाविशेषण (numeral adverb)

• पीत्वा: having drunk
• पीत्वा: Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √पा (धातु; पाने)
• Form: क्त्वान्त (Absolutive/Gerund), पूर्वकालिक क्रिया

• अम्बु: water
• अम्बु: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: अम्बु (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• विशुद्ध्यर्थम्: for purification
• विशुद्ध्यर्थम्: Prayojana (प्रयोजन/Purpose)
• Type: Noun
• Root: विशुद्ध्यर्थ (प्रातिपदिक; विशुद्धि + अर्थ)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; प्रयोजनार्थे (accusative of purpose)

• ततः: then/thereafter
• ततः: —
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रम/अपादानार्थक (then/from that)

• खानि: the openings (sense-organs)
• खानि: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: ख (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन

• विशोधयेत्: should cleanse
• विशोधयेत्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √शुध् (धातु; शुद्धौ)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद; causative sense (शोधयति)

Speaker

Sūta (deduced, Brāhma Khaṇḍa narration style)

Visual Art Cues

Scene: A devotee at a threshold: washing feet at a small basin, then sipping water thrice, then touching eyes/ears/nose as symbolic cleansing of openings.

Characters & Entities

• Ācamana
• Pādaprakṣālana (washing feet)
• Khāni (sense-openings)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Outer cleanliness supports inner discipline; dharma requires completeness in small observances.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No pilgrimage location is mentioned; the verse teaches general śauca practice.

What ritualistic prescription is mentioned?

Wash both feet; sip water three times for ācamana; then purify the sense-openings (khāni).