Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 67

Devanagari script

स्थापितं देवदेवैश्च ब्रह्मविष्णुशिवादिभिः । धर्मारण्यं कृतयुगे त्रेतायां सत्यमंदिरम् । द्वापरे वेदभवनं कालौ मोहेरकं स्मृतम्

Transliteration

sthāpitaṃ devadevaiśca brahmaviṣṇuśivādibhiḥ | dharmāraṇyaṃ kṛtayuge tretāyāṃ satyamaṃdiram | dvāpare vedabhavanaṃ kālau moherakaṃ smṛtam

Translation

دیوتاؤں کے دیوتا—برہما، وِشنو، شِو اور دیگر—نے اسے قائم کیا۔ کِرت یُگ میں یہ ‘دھرم آरणیہ’ کہلایا، تریتا میں ‘ستیہ مندر’، دواپر میں ‘وید بھون’، اور کلی یُگ میں اسے ‘موہیرک’ کے نام سے یاد کیا جاتا ہے۔

Word by Word

• स्थापितम्: was established
• स्थापितम्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु) → स्थापित (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्मणि-प्रयोगे विधेय (was established)

• देवदेवैः: by the gods of gods
• देवदेवैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: देव + देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), बहुवचन; कर्मधारय (देवाः ये देवाः = gods among gods)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-निपात (conjunction)

• ब्रह्मविष्णुशिवादिभिः: by Brahmā, Viṣṇu, Śiva and others
• ब्रह्मविष्णुशिवादिभिः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् + विष्णु + शिव + आदि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), बहुवचन; समाहार/गणवाचक-तत्पुरुष (ब्रह्म-विष्णु-शिव-आदि)

• धर्मारण्यम्: Dharmāraṇya
• धर्मारण्यम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: धर्म + अरण्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (धर्मस्य अरण्यम्)

• कृतयुगे: in the Kṛta-yuga
• कृतयुगे: Adhikarana (Time/कालाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कृत + युग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (कृतस्य युगे)

• त्रेतायाम्: in the Tretā (yuga)
• त्रेतायाम्: Adhikarana (Time/कालाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: त्रेता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन

• सत्यमन्दिरम्: Satyamandira (temple of truth)
• सत्यमन्दिरम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सत्य + मन्दिर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्मधारय (सत्यं मन्दिरम्)

• द्वापरे: in the Dvāpara (yuga)
• द्वापरे: Adhikarana (Time/कालाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: द्वापर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग (युगनाम), सप्तमी (7th), एकवचन

• वेदभवनम्: Vedabhavana (abode of the Veda)
• वेदभवनम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वेद + भवन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (वेदस्य भवनम्)

• कलौ: in the Kali (yuga)
• कलौ: Adhikarana (Time/कालाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कलि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; युगनाम

• मोहेरकम्: Moheraka (name/title)
• मोहेरकम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मोहे + रक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; पाठ-रूपेण विशेष-नाम (अर्थः अनिश्चितः)

• स्मृतम्: is remembered/called
• स्मृतम्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्मृ (धातु) → स्मृत (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्मणि-प्रयोगे विधेय (is remembered/called)

Speaker

Narrator (site-glorification within Dharmāraṇya Māhātmya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dharmāraṇya (yuga-names: Satyamandira, Vedabhavana, Moheraka)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Rājan (King)

Visual Art Cues

Scene: A grand cosmic map: the Trimūrti establishing a forest-kshetra; four yuga panels show the same site with different emblems—Dharma (bull/pillar), Satya (mirror/white banner), Veda (palm-leaf/ṛṣi recitation), Kali-Moha (fog/entangling vines) labeled with the four names.

Characters & Entities

• Brahmā
• Viṣṇu
• Śiva
• Dharmāraṇya
• Satyamandira
• Vedabhavana
• Moheraka
• Kṛta-yuga
• Tretā-yuga
• Dvāpara-yuga
• Kali-yuga

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A kṣetra’s sanctity is timeless—its divine foundation persists through the yugas even as its names and modes of remembrance change.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Dharmāraṇya, also known as Satyamandira (Tretā), Vedabhavana (Dvāpara), and Moheraka (Kali).

What ritualistic prescription is mentioned?

No ritual is prescribed; the verse provides sacred toponymy and yuga-wise identity of the kṣetra.