Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 97

Devanagari script

कुरुक्षेत्रादि क्षेत्राणि अयोध्यादिपुरस्तथा । पुष्कराद्यानि सर्वाणि मुक्तिनामानि संति वै

Transliteration

kurukṣetrādi kṣetrāṇi ayodhyādipurastathā | puṣkarādyāni sarvāṇi muktināmāni saṃti vai

Translation

کوروکشیتر اور دیگر مقدّس کھیتر، ایودھیا اور دوسری پاکیزہ پوریاں، اور پشکر وغیرہ—یہ سب یقیناً ‘مکتی کے نام’ یعنی نجات بخش تیرتھوں کے طور پر مشہور ہیں۔

Word by Word

• कुरुक्षेत्रादि: beginning with Kurukṣetra
• कुरुक्षेत्रादि: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कुरुक्षेत्र + आदि (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; अव्ययीभावः—कुरुक्षेत्रादि = ‘कुरुक्षेत्रं आदिः यस्य/येषाम्’ (beginning with Kurukṣetra)

• क्षेत्राणि: sacred fields/regions
• क्षेत्राणि: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन

• अयोध्यादि: beginning with Ayodhyā
• अयोध्यादि: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अयोध्या + आदि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; अव्ययीभावः—‘अयोध्या-आदि’ (beginning with Ayodhyā)

• पुरः: cities
• पुरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पुर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; ‘पुराणि’ अर्थे वैदिक/छान्दस-रूप ‘पुरः’

• तथा: also
• तथा: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थ (also/likewise)

• पुष्कराद्यानि: beginning with Puṣkara
• पुष्कराद्यानि: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पुष्कर + आदि (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; अव्ययीभावः—पुष्करादि (beginning with Puṣkara)

• सर्वाणि: all
• सर्वाणि: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; विशेषणम्—(क्षेत्राणि/पुरः/तीर्थानि implied)

• मुक्तिनामानि: (having) names of liberation
• मुक्तिनामानि: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मुक्ति + नामन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः—मुक्तेः नामानि (names of liberation)

• सन्ति: are/exist
• सन्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन; परस्मैपद

• वै: indeed
• वै: Sambandha (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: निपात; अवधारणार्थ (indeed)

Speaker

Sūta (contextual continuation)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kurukṣetra / Ayodhyā / Puṣkara (exemplary)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A symbolic map-like tableau: three iconic landscapes—Kurukṣetra’s sacred field, Ayodhyā’s temple-city skyline, and Puṣkara’s lake with ghats—linked by a pilgrim’s path, suggesting ‘names of liberation’ across Bhārata.

Characters & Entities

• Kurukṣetra
• Ayodhyā
• Puṣkara

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Pilgrimage geography is a dharmic map: certain kṣetras and cities are celebrated as direct supports for liberation-oriented life.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kurukṣetra, Ayodhyā, Puṣkara (as representative mokṣa-famed tīrthas).

What ritualistic prescription is mentioned?

No specific rite is prescribed; the verse classifies renowned places as liberation-associated.