Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 45

Devanagari script

चांचोदखे १२ देहोलोडी आत्रयश्च वत्सकुत्सकश्चैव । भारद्वाजीकोणाया च भारद्वाजगोलंदृणाशकुस्तथा

Transliteration

cāṃcodakhe 12 deholoḍī ātrayaśca vatsakutsakaścaiva | bhāradvājīkoṇāyā ca bhāradvājagolaṃdṛṇāśakustathā

Translation

چانچودکھ (بارہ) میں دہولوڑی آتریہ سلسلے سے منسوب ہے، نیز وَتس–کُتس سے بھی؛ اور اسی طرح بھاردواج—کوṇایا، اور بھاردواج—گولندṛṇa—آشَکُ سے بھی نسبت بیان کی گئی ہے۔

Word by Word

• चांचोदखे: in/at Cāṃcodakha (place/name)
• चांचोदखे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: चांचोदख (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग (पाठानुसार अनिश्चित), सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; स्थान/नामरूप

• १२: twelve
• १२: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: द्वादश (संख्या-प्रातिपदिक)
• Form: संख्यावाचक; (पाठे अङ्करूपेण) — विभक्ति/लिङ्गं प्रसङ्गात्

• देहोलोडी: Deholoḍī (name)
• देहोलोडी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देहोलोडी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (नामरूप)

• आत्रयः: Ātraya (name)
• आत्रयः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: आत्रय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha/Connector (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय

• वत्सकुत्सकः: Vatsa and Kutsaka (as a combined entry/name)
• वत्सकुत्सकः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वत्स + कुत्सक (प्रातिपदिक); समास
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; द्वन्द्वसमास (वत्सः च कुत्सकः च) — समाहार/एकवचन-प्रयोग (नामसूची)

• च: and
• च: Sambandha/Connector (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय

• एव: indeed
• एव: Sambandha/Emphasis (अवधारण)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारणार्थक-अव्यय

• भारद्वाजीकोणायाः: of Bhāradvājīkoṇāyā (name)
• भारद्वाजीकोणायाः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: भारद्वाजी + कोणाया (प्रातिपदिक); समास/संयुक्तनाम
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन; सम्बन्ध-तत्पुरुष/उपपद-सम्बन्ध (भारद्वाज्याः कोणाया)

• च: and
• च: Sambandha/Connector (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय

• भारद्वाजगोलंदृणाशकुः: Bhāradvāja-golaṃdṛṇa-āśaku (name)
• भारद्वाजगोलंदृणाशकुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भारद्वाज + गोलंदृण + आशकु (प्रातिपदिक); समास/संयुक्तनाम
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुष (भारद्वाज-गोलंदृण-आशकु)

• तथा: thus/also
• तथा: Sambandha/Connector (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकार/समुच्चयार्थ (adverb/particle: 'thus/also')

Speaker

Unspecified (Dharmāraṇyakhaṇḍa narrative voice; likely Sūta/Lomaharṣaṇa relaying a traditional list)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Cāṃcodakha; Deholoḍī

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A ‘genealogy-map’ tableau: a sage draws branching lines from ṛṣis (Ātreya, Bhāradvāja) to sub-branches (Koṇāyā, Golaṃdṛṇa, Āśaku) and anchors them to village icons labeled Cāṃcodakha and Deholoḍī.

Characters & Entities

• Ātreya
• Vatsa
• Kutsa
• Bhāradvāja
• Cāṃcodakha
• Deholoḍī
• Koṇāyā
• Golaṃdṛṇa
• Āśaku

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The Purāṇa frames social and ritual identity as rooted in ṛṣi-heritage; remembering these ties is treated as part of dharmic order.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Dharmāraṇya is the overarching sacred landscape; this verse records sub-locations/groups and their ṛṣi affiliations rather than extolling a single tīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite; the verse is primarily an enumeration of lineages (Ātreya, Vatsa–Kutsa, Bhāradvāja branches).